ahemaway a dadan nu silamaly a si-tung
ahemaway a dadan nu silamaly a si-tung 輕軌運輸系統
nalingatuan 簡介
ahemaway a dadan nu silamaly u dingki ku sapasaungay , idaw ku nu udipay a dadan a si-tung ,
輕軌列車以電力驅動，有自己專用的軌道系統，
nika caay katatudung atu dumaan a tipid masasulaad , kapah i niculilan a dadan a muculil atu duma liwasaken a palecad muculil .
但不一定與其他車輛完全隔離，可在一般路面上行駛或是分層混合行駛。
ahemaway a dadan nu silamaly u mahiniay ipangiduan atu kasenun sa i cuwa ku hahalhalan a musamengmeng , u ahemaway a dadan nu silamaly anu pakaynin nu silamalay ku sausi u matanektekay cinida ,
輕軌列車一般在低月台或直接在地面車站停靠，輕軌列車比重鐵列車更靈活，
muculil tu saikelun atu mukayakay atu isasanu dadan malikaku mungangiw .能行走更陡斜的坡道或一些設在路口的急彎。
ina si-tung nida itini i tukay , u cacayay ku tipid atu adidiy a tipid ku kakacawan ngay macacelcel ku nipatahekal tu culil .
這些系統一般設在市區，以單節車廂或較小型的列車提供頻密的班次。
u ahemaway a dadan nu silamaly hananay u tucek nu imi sa idawku malalamel a muculil kyu icelang ,
由於輕軌本身的定義是要具備混行的能力，
sisa ayda yadah ku ahemaway a dadan nu silamaly a si-tung wiyda naming idadadanay ku han malalamel ,
所以現時不少輕軌系統基本都是上述路權狀態的混合體，
inai ku masacacayay u A amin a dadan , u mahiniay sa u nisangaan a madayumay ku dadan mangaleb niculi nu icelang tabaki .
極少有單純的A級線路，因爲完全可以改為修建簡易地鐵，且運力還更大。
nika u C.B pasayni nu saculil idadan makawa sa , nika maselep tuayda .但由於C、B級對交通影響較大，其份額有減少的趨勢。
nika idaw ku ahemaway a dadan nu silamaly u culil sananay kumikawaway , inai ku paculilay .
而部份輕軌系統採動全自動操作，毋需司機。
ahemaway a dadan nu silamaly a si-tung u nu dingki tu naming , yadahay nu talakaway a nisangaan tu dadan a sidingkiay a tipid a dadan .輕軌系統基本上皆已電氣化，多數採用高架電車線。
ahemaway a dadan nu silamaly u sapisangan tu baeketay a nisanga tu kalisiw adidi’ , u mahiniay anipisanga tu nipatideng a patektek nisangaan idaw ku caay lalecad ;輕軌的造價比重鐵更低，因為它們需要的基礎建設程度有差別；
macunus nu kapahay a niculil talakaw , yu misanga tu mahiniay adidi’ caay katabaki .加上輕軌的靈活性較高，故施工規模亦較小。
ahemaway a dadan nu silamaly satabakiay kapah micukaymas 8% , saadidiay a nikalineng 20 a dadipasan , kyu u dadan anu misangan tu nikakapah a nicukaymas adidi’ .輕軌最大坡度可以用到8%，最小曲綫半徑20公尺，所以線路鋪設靈活低成本。
ahemaway a silamalay a dadan apuyu’, macelcel atu ahemaw , hidan nu bas uku sausi a miadih , u tanayu; caay pakaala tu 15 a dadipasan anu matatules kapah makaala tu 23 a dadipasan ahebal 2.5 a dadipasan ,
輕鐵車輛通常較短、窄和輕，與一般按照大客車參數看齊，長一般不超過15公尺如果是鉸接車可達23公尺、寬則2.5公尺程度，
satanayu’ay amasakaputay nu tanayu’ kitabakiyan ku 80 a dadipasan , mahida sa anu micaliway tu dadan nu silamalay a tuki sa akay tanayu’, macalilaw ku muculilay nu kadideng .最長一般總編組長度不大於80公尺，否則通過平交路口時間可能太長、會影響汽車交通。
ahemaway a silamalay a tipid misakalamkam tu hina talakaw tu silamalay , maydih apacubelis tu nuculil nu kasenun sananay anu mahica sa, sisa maydih tu kapahay , 輕軌車輛的加速性能常常高於重鐵，因為為了應付機動車道的突發情況，需要高性能，
micunus tu nipatucek tu 4km/h/s , nika u baeketay a silamalay a dadan satalakaway sa 3.6km/h/s，caay kawmiselepay tu ahemaway a silamalay tu bulilki hida nu i caay pakatukuh 5km/h/s mahini , u mahiniay a silamalay caay pakatukuh .加速度常可以設定到4km/h/s，而一般重鐵最高也就3.6km/h/s，非常規減速度輕軌多種煞車並用基本可以在5km/h/s以上，一般重鐵則達不到。
ahemaway a silamalay satalakaway a duba maselep , nika caay katatudung kuselep , sen-he-say VTA ahemaway a silamalay uduba malalamel a ngatu 25-35mph（40-55km/h），tecek akitidaan 50-55mph（80-90km/h）。
輕軌的最高速度通常較低，但是也不一定是最低，聖何塞VTA輕軌的速限混行地段25-35mph（40-55km/h），專用區段50-55mph（80-90km/h）。
naemekan 歷史
sayaway a ahemaway a silamalay a si-tung i 19 a siki nu teban tahekal , itawyaaya tipid nu uma kumutengtengay .
最初的輕軌系統在19世紀中期出現，當時的車廂由馬匹拉動。
katukuh 1880 a mihcaan sa , malungatu idaw ku dingkiay a ahemaway a silamalay a si-tung tahekal .
到了1880年間，開始有電動的輕鐵系統出現。
Itawya patideng tu si-tung cacay ku tipid , kamusa u dadanay a sidingkiay a kadideng .
當時興建系統一般只有單節的車輛，稱為路面電車。
wiyda u dadan nu calaycay caay kakapah henay , nika udadan caay kakapah , kyu itawya caay kaydih kymikacaway .
其時道路網路不及現在發達，而且道路的品質不太好，所以電車非常受歡迎。
u basu amala nu simalay a sapaculil sa ,在公共汽車轉為由內燃機驅動前，
nu dingkiay u masacacayay u tatelungan a mapapulungay a lusid .電車是唯一的實用公共運輸工具。
Itawya idaw ku tanayu’ay a ahemaway a si-tung , 當時亦有較長途的輕軌系統，
tini i pay-may-cuidaw kya mahidaay u tukayay a dingkiay a tipid “Interurban” ahemaway a tipid a si-tung .
北美洲地區便有一種叫「城際電車」（Interurban）的輕軌系統。
tini i ci-ya-na-ta an-ta a kitidaan , u mahiniay a si-yung sa u “milintugingay a dadan nu silamalay” .
在加拿大安大略省，這種系統稱為「放射狀鐵路」。
nadikuda u mahiniay a kaku nu dadan nu dingkiay a tipid tini i dipun cin-ci a kitidaan macakat tuway ,
後來這種模式的路面電車在日本的近畿地方也發展了起來，
i pan-sen, pan-ci, cin-ti a kusi yadahay a dadan nu silamalay nu nuayawan naming kuyda u micalapay tu si a dadan ,
阪神、阪急、近鐵等公司的多條鐵路的前身都是跨市線，
nu pan-ciy a dingkiay a dadan katukuh ayda idaw henay mahida hena nu sayaway
而阪堺電軌至今仍保存跨市線的原始樣貌；
nadikudan sa u mahiniay a kaku alaen nu dupu a kusi mala nu kuzin a silamalay a kusi u sapi nanam .
後來這種發展模式也被日本其他私人鐵路公司拿來學習。
katukuh 1950 a mihcaan nadikudan , u dadan nu basu yadah tuway , ahemaway a dadan nu silamalay tadudududuc sa tastasen .
到了1950年代以後，公路交通開始普及，輕鐵系統陸續被拆卸。
ayda cay tu kapapina ku mududucay tu nu kakawsan a dadan nu silamalay “u siyang-kang a subal u dingkiay a si-tung” ,
現在雖然仍有少量的傳統輕鐵系統（例如香港島的電車系統），
ni ka ina ahemaway a ngangan nu silamalay sa u sapatinaku acacay idaw adidi’ ku cayay kalecad a si-tung .
但輕軌這個名詞已被用來形容一種稍微不同的系統。
namakay 1980 a mihcaan malingatu , idaw ku duma a tukay misabaluhay pacumud tu ahemaway a silamalay a dadan a si-tung ,
由1980年代開始，一些城市開始重新引入輕鐵系統，
ni ka ina mahiniay a si-tung micapi tu lala’ay a sapalineng nu tukay a dada nu tipid a si-tung .
但這些系統在運作上已經比較接近在地面運轉的都市軌道運輸系統。
Ina baluhay a si-tung a cacanan mala nu aydaay tu , 這些新系統的設備較現代化，
atu micukaymad tu yadahay a tipid ni silamalay .以及使用多節的列車。
Ina baluhan a si-tung u laad mahida u luma atu luma’ maka cacay a ing-li kya idaw ku cacay a pahanhanan .
這些新系統在相距數幢建築物至約一英里的地方停站。
duma a dadan patideng tu talakaway a dadan .部份路段亦會以高架的形式興建。
aydaay a ahemaway a dadan nu silamalay a si-tung kinacacay aca mala nu kitakit nu yadahay a tukay amanamuh micukaymas .
現時輕鐵系統再次為世界多個城市喜用。
Anu u kakawsan u baluhay aca a ahemaway a dadan nu silamalay a si-tung , papilecad han atu nu basu atu ciy-in a si-tung “BRT” idaw ku kapahay 無論是傳統還是新式的輕鐵系統，相較於公共汽車及公車捷運系統（BRT），其優點有