taykungsu
taykungsu 太空梭
[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]
taykungsu “kamu nu Ing, Space Shuttle” singangan aca tu mubahelay i tapuka a hikuki han, nu Ameylika kanatal hikuki tu taykung pulung nu pahikukian “NASA” i 1981 katuku 2011 a mihcaan mubahel macapi tu ku zazan nu tayku tu sapisuped tu paya, kanca amuliyaw a micukaymas, u nabalucu’an nu Ameylika a taykungsu.
太空梭（英語：Space Shuttle）又稱航天飛機，是美國國家航空暨太空總署（NASA）於1981至2011年運作的近地軌道太空載具系統，有一定重複使用空間，也是美國太空梭計畫的核心。
taykunngsu u i 1969 a mihcaan taykung miculu’ay a nipilikakawaw uyza cacay ku pakaalaay tu nidapan tu kalisiw, taykungsu tatenga’ay a ngangan micaluk tuyni nu uzip a nisabalucu’an, u “miculu’ay taykung” “Space Transportation System，ngangan STS）。
太空梭是1969年美國太空運輸系統計畫方案中唯一獲資助的項目，太空梭系統的正式名稱繼承自該計畫，為「太空運輸系統」（Space Transportation System，簡稱STS）。
taykungsu i 1981 a mihcaan ayaw mikawaw tu kanasepat mubahel mikinsa tu zazan, saayaway u STS-1, katukuh 1982 a mihcaan malingatu mikawaw tu tatenga’ay tu mubahel a kawaw, saayaway u STS-5. Ameylika pulung lima ku malepunay a nisanga’an tu taykungsu zazan a duku “mingayaway a banggu, Ke-lun-pi-ya-cin banggu” banggu, ba-syen banggu, Ya-te-lan-ti-s banggu atu Be-cin banggu” iayaw tu tulu a bataan a mihcaan kina 135 ku nipikawaw, makayza tu I Bu-low-li-ta-coway a Kan-nay-ti a taykungan mubahel.
太空梭在1981年起先後進行四次軌道測試飛行，首次為STS-1；到1982年開始執行正式的飛行任務，首次為STS-5。美國共製作五架完整的太空梭軌道器（挑戰者號、哥倫比亞號、發現號、亞特蘭提斯號和奮進號），並在前後三十餘年間執行135次任務，每次都是從佛羅里達州的甘迺迪太空中心起飛。
caay ku miteli’ tu Ha-pow taykung a sapicekaw a dadingu dada’, yadah ku nisanga’an nu tademaw a wi-sin atu taykung nu mikingsaay a duku, taykungsu a nikawawan pasu mikawaw tu zazan tu pigingkiw nu keci, atu milihiza tu kanatal a taykungan anipatizeng amidama. Ayaw nu piales nu taykunngsu sazikuzay a nipikawaw i 2011 a mihcaan STS-135, hamin a pikawaw nu taykungsu pulung a katenes nu dimiad 1322 a demiad 19 a tatukian 21 a saculilan 23 beti’.
除發射哈伯太空望遠鏡、多枚人造衛星和太空探測器外，太空梭執行的任務還包括進行軌道科學實驗，及參與國際太空站的建設和維護。太空梭退役前的最後一次任務為2011年的STS-135，所有太空梭的任務總時長為1322天19小時21分23秒。
taykungsu zum a tuud pasu, tulu ku Low-ke-ta-ingRS-25 a ingzing atu tusa ku OMS sahaka a kikayay zazan sabahel a duku, u tusaay taneng alaenay a kuti lamal acin sacuzuh, tungu u sapalawpe, u sapipazeng tu i-cin atu i-yang nu hekalay a sasimalan. taykungsu u tanengay a liyawen micukaymas a duku nu taykung, tusa ku kuti lamal acin a sapacumud atu sazazanay nu hekalay a sasimalan sapawapen tu tulu a ingzing a sasimalan mahizaay lamal acin malecad a kawawen.
太空梭的部件包括：三個洛克達因RS-25引擎和兩個OMS發動機的軌道飛行器；一對可回收的固體火箭推進器；屬消耗品、用於存放液氫和液氧的外燃料箱。太空梭是可重複使用的太空載具，兩個固體火箭推進器和軌道器上由外燃料箱提供燃料的三個主引擎就像常規火箭一樣並行操作。
kuti lamal acin asapacumud i taykung a duku ayaw a makatukuh malaliyas, likutay a sasimalan amicumud tu zazan sa miliyas, mihahak tu kikay a micumud uyza u sapatayza i zazan tu tusaan sapihaka tu zazan a ingzing malepun. mahamin ku kawaw hawsa, sapatayza i zazan amihakay tu ingzing amiliyas tu zazan tanukas sibaliay.
固體火箭推進器在太空載具抵達軌道前分離；外燃料箱在即將入軌時分離；入軌機動由軌道器的兩個軌道機動引擎完成。在任務完成後，軌道器將會啟動軌道機動引擎脫離軌道並返回大氣層。
muliyaw i picumudan, sakatayza i zazan amaading nu salaed tu akuti’, sazikuz micaliway amiselit mahiza u taykyng malecad maduaba’ tatukus. Taykungsu hatu u katatukusan sa u Hu-low-li-ta-cow Kan-nay-ti a tapang nu taykung misanga’ tu sakatatukus nu taykusu anca u Cya-li-bu-ni-ya-cow A-te-hwa-c a kayngungan nu Low-cye-g-kan taku. sakayza i zaza i A-te-hwa-c a kayngungan a tatukus zikuz, u pu-ing 747 nisakapahan a nisumad zikuz u taykung ku miculu’ay tu hikuki patayza i kasaupuan anu Kan-nayti.
再入期間，軌道器會受到隔熱瓦保護，最後經過滑行像太空飛機一樣在跑道著陸。太空梭大多數著陸點是佛羅里達州甘迺迪太空中心的太空梭著陸設施或加利福尼亞州愛德華茲空軍基地的羅傑斯干湖。軌道器在愛德華茲空軍基地著陸後，會用波音747特別改裝後的太空梭運輸飛機送回甘迺迪太空中心。
1976 a mihcaan anisanga’an a “ci-ye-haw” u saayaway a sapatayza i zazan, nika tatenga’ nayi’ ku icelang mubahel ni zazan, uyza taneng i picumud atu tatukus a pikinsa dada’. saayaway patineng sapatayza i zazan sepat aca ku nisang’, pasazuma u “ngayaway banggu”,maazih banggu” atu ‘Ya-te-lan-ti-s banggu”, zuma “ngayaway banggu” atu Ke-lonpi-ya” namikawaw i 1986 a mihcaan atu 2003 a mihcaan mapelpel, taykungay a tademaw mahamin mapatay ku 14 a tademaw.
1976年製成的「企業號」是第一個軌道器，但並沒有實際的軌道飛行能力，只能用於進場與著陸測試。起初建造的全功能軌道器共有四架，分別是「哥倫比亞號」、「挑戰者號」、「發現號」和「亞特蘭提斯號」，其中「挑戰者號」和「哥倫比亞號」分因1986年和2003年的任務事故損毀，導致14名太空人喪生。
1991 a mihcaan Amelika patizeng tu lima tu sapazazanan tu “ben-cin banggu”. 2011 a mihca 7 a bulad 21 a demiad, Ye-te-lan-ti-s banggu” mahamin ku sazikuzay nikabahel, namakayza mahamin tu miales ku taykungsu. Namahiza, Ameylika miida tu E-low-s lye-mung-banggu kakalayan mubahelelay balunga patayzaen i kanatal a taykungcanan ku taykung a tademaw, katukuh i 2020 a mihca 5 a bulad 30 a demiad misiwbayay a taykung a taxdemaw milekakawaw a caay papibahel.
1991年，美國建造第五架可運作軌道器「奮進號」，用於代替「挑戰者號」。2011年7月21日，「亞特蘭提斯號」完成最後一次飛行任務後，太空梭從此宣告全部退役。此後，美國長年依靠俄羅斯聯盟號宇宙飛船將太空人送上國際太空站，直至2020年5月30日的商業太空人計畫首飛時止。
likisi a kawaw 歷史背景
[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]kaykung nu Ameylika I 20 seci 50 a ziday musakamu sakawawan nu misangaay a sayhu taneng mkiliyaw micukaymas tu hwa-syang-ci mikawaw tu nu hitay, mahiniay miazi mikinsa, mingayaw tu wiy-sin atu mangangayaw ku pabaway atu sasaay. 50 a zidayan, malingatu ku kayngung palekal tu a liyawen a micukamas ku X-20 sapitanam a taykunngsu.
美國空軍在20世紀50年代提議用配備機師且可重複使用的滑翔器執行軍事任務，如偵察、衛星攻擊和空對地武器攻擊等。50年代末，空軍開始發展有一定重複使用空間的X-20試驗機。
1961 a mihcaan, kayngung mapulung tu Ameylikay kanatal hikikian atu taykungsuan mitansmay a hikukiy makakadum a miecaw tu enemay a kikayay a sayhu. uyza sa macakat ku sapilinga saca amangaleb malaayaw ku nisabalucu’an tu suwang-ce-sin hananay, kilinsa tu mahiniay i 1963 a mihca 12 a bulad palawpesen. kaynggung na i 1957 a mihcaan malingatu migingkiw, kinsaenu sapacumud a duku taneng muliyaw a cukaymasen hakya a saan,uini nigingkiwan mala angangan tu unu hangkung tu a taykung hikiki. 1962 a mihcaan katukuh 1963 a mihcaanu saayaway a lingatu miseki caay ku mahaminay a liyawen a micukaymasa nu mitupinay nu taykung.
1961年，空軍同美國國家航空暨太空總署在試驗機項目合作並訓練六名機師。由於開發成本不斷上升，而且雙子星計畫更加優先，試驗機項目於1963年12月取消。空軍還曾於1957年開展研究，檢測是否能重複使用推進器，這些研究成為航空太空飛機的基石。1962至1963年的初步設計階段尚未涉及能完全重複使用的太空載具。
Ameylikay kanatal hikikian atu taykungsuan namakay 20 aseci katukuh 50 a zidayan malingatu mapiling makakadum tu kaygung mikawaw tu salungad,mikinsa angangan samakaawas tu uzip nu hikuki caay ku sapikpik a icelang tapabaw a sabalel a duku, u kakisaan pasu M2-F1, M2-F2-F3.HL-10, atu a kakisaen u X-24A和X-24B. nikisaan bali tung-li-s ye a sasuma zikuz patayzaen tu I pisekey tu taykungsu,mahiniay talakaway a atapuku a u kalamkam u nayay ku sapakaicelang a tatukus.
美國國家航空暨太空總署還從20世紀50年代初開始同空軍合作開發舉升體，測試主要通過機身而非機翼產生升力的飛行器，測試項目包括M2-F1、M2-F2、M2-F3、HL-10，以及X-24A和X-24B試驗機。項目測試的空氣動力學特徵後來納入太空梭設計，如高空高速無動力著陸等。
pisekyean 設計過程
[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]1966 a mihca 9a bulad, Ameylika kanatal Ameylikay kanatal hikikian tu taykungsuan atu kaygunga mihapiw mapulung migingkiw a matatengil, anuayaw amaedem ku kakaydihan migingkiw tu baluhay a sapitupin a taykung sakapahay taneng a tahkal ku zumaay a muliyaw mikitadu acaay kayadah ku sapacukaymas tu kalisiw.
1966年9月，美國國家航空暨太空總署和空軍發布聯合研究結論，為滿足將來需求研發的新型太空載具最好能夠實現部分再利用來節省成本。
1968 a mihca 8 a bulad 10 a demiad, hangku atu taykungan mitupinan tu tademaw mubahelay a taykung mikawaway a cuzen ci Cyaw-ce·Mu-le pasakamu tu namalucu’an kapah liyawen micukmas kutaykungsu sa, zikuz mitilik aca tu mapulung tu mitupinay taykung a miseyki mihapiw maydih tu sasakamuan a cudad, mahiniay pulungay nu tupinay a taykung zikuz macakat mala taykungsu tu.
1968年8月10日，航空暨太空總署載人太空飛行辦主任喬治·穆勒宣布可重複使用太空梭計畫，之後又為發射與再入綜合太空載具設計發布需求建議書，這種綜合太空載具後來發展成太空梭。
hang-kung atu taykungan pakatineng caay kapiduduc tu sayaway anisabalicu’an a mipili’ tu kapahay a matatelek, uyza palapinaen ku ngatu miebaw a milungad tu taykungsu. saayaway a ngatu milunguc tu papiebaway hang-tay a kusi malepun ku nigizngkiw, sakatusa ngatu u tusa luma’ mababekel miebaw a panutek a makakadum, sakatulu angatuanmalilid ku mitupinan a taykung amisadimel miseyki, sakasepat a ngatu kya tatenga’ay mkisaanga’ tu mitupinay a taykung.
航空暨太空總署宣布不會根據初步建議擇優簽約，而是分階段承包太空梭開發。第一階段要求競標的航太公司完成研究；第二階段是兩家承包商競爭特定合同；第三階段涉及太空載具部件細節設計，第四階段才是太空載具製作。