yin-se-hu masabanaway a tangku

yin-se-hu masabanaway a tangku堰塞湖 mubelih tu lala a kitidaan  pinanaman 翻轉地理教室 yin-se-hu masabanaway a tangku堰塞湖

u yin-se-hu , mutudu' i bukelal masawahelulay ibukelal mapuut kyu u banaw han , 堰塞湖，是指河谷或河床因被淤塞，nisuped tu nanum katumesan sa u banaw han 蓄水到一定程度便形成的湖泊，anu manibel , baliyusan , mabakuhac nu lamal sa nu tahekalay saan ,通常為地震、風災、火山爆發等自然原因所造成，anu kapeladan atu silamal ku baetu kyu mapuut例如山崩落石或火山熔岩堵塞等。

u taywan tini i kalalikeluh nu sapad nu baetu.台灣位處板塊交界帶，u kitidaan nida sa u masadanggaay 地勢陡峭、hinapela' ku lala地質破碎，macunus nu ninel atu baliyus tabaki ku udad madayum kyu mapelad ku buyu' 加上地震或颱風豪雨事件容易造成山區土石崩塌，Kyu masatangkuay nu Taywan , 使台灣的堰塞湖成因，namapelad atu keliden nu balad ku balas kyumaladadan nu bala sisa mapuut .以崩塌及土石流造成河道淤塞為主。

i Taywan aydaay a masatangkuay "madaduma"台灣目前有的堰塞湖(部分例子)

"tida yang-min-san kanaelan a banaw"【陽明山的夢幻湖】：nikahida u banaw katukuh ayda mala ala tu 5,600 nu ayawan nu mihcaan ,形成年代約為距今 5,600 年前，u tapiingan ku mapeladay kyu masabanaw是邊坡崩塌所導致的堰塞湖。malecad tu tini i yangminsa ya culay a banaw a kitidaan naw matuduhay a buyu' silamalay a buyu' a masatangkuay 同樣在陽明山的竹子湖地區則曾是火山熔岩堰塞湖，nadikudan sa yabanaw makayda i madabintangay a malikid.後來湖水切穿湖盆下緣流失。

“u banaw nu kalingku” nu hacining han a nikalikid nu bala masumad kyu idaw ku nisubelid tu masatangkuay , ayda sa u aaidangan nu kalingkuu .

【花蓮縣鯉魚潭】：為木瓜溪及花蓮溪支流河流改道所遺留下的沖積堰塞湖，目前是花蓮一大觀光景點。

“i ciw-hun alsan a masatangkuay 【九份二山堰塞湖】

921 a ninel sa , 921地震時，pihaceng ku pelad milaliw ku buyu’ 造成嚴重的崩塌走山，mapelad maputun ku tusaay a sauwac 坍方的土石阻斷了兩條溪谷，kyu masa wahelul “u laliseben a lami’ a tangku” ina tusaay a tangku 形成「澀子坑」、「韭菜湖」兩處堰塞湖。i sayaway caay katatudung ku lala’ 當初因地層仍不穩定，misatal tu isasaay a muenengay nu binacadan 對下游居民造成威脅，matenes tu anu pinatu a mihcaan haymaw sa misanga 但經過多年的復育及整建，u katalawan makaykic tu 風險解除，mahida tu ya banaw nu kalingku aaidangan 與鯉魚潭一樣成為觀光景點。

nanum a kilakilangan 【水樣森林】

malecad tu 921 a ninel masatangkuay , 同樣是921地震所形成的堰塞湖， u mapeladay nu baetu mapuet ku saculil nu sauwac a dadan 坍方的土石阻塞石鼓盤溪上游的河道，u liwliw a kilakilangan masengel i nanum kyu mamuni’ ku kilang mapatau 使周圍的杉林因長期浸泡湖水而枯死，kyu micidek ku kasakaku ninaitiniay u maacakay aadihan 形成了獨特且如夢似幻的枯木景觀。

inaemekan nu Taywan nikilukuan sa sayaway ya tangku -i caw-li a banaw台灣歷史上紀錄最早的堰塞湖-草嶺潭caw-li a banaw sayaway a naemekan sa nayi 1862 a mihcaan namaninel kyu mapelad mapuut ku dadan nu balad 草嶺潭最早的歷史紀錄於 1862 年因地震發生崩塌堵塞河道形成，tawya 1898 a nihcaan manebneb mapulad kyu mapelad 並於 1898 年因溢流破壞潰決。nadikudan sa tu maninel aca 之後又因地震、tabaki ku udad 豪雨等因素，kinalima malatangku 總共5次形成堰塞湖。

u satabakiay nakinacacay tu 規模最大的一次，i 1999 a mihcaan 921 a ninel kyu masakaku即是在1999年921地震形成的，katukuh satu 2004 a mihcaan 7 abulad 2 a demiad namakayni i min-tu a baliyus ya nikelid tu tabakiay a udad 直到2004年7月2 日因敏督利颱風帶來的豪雨，caw-li a banaw u balas matumes kyu mapelad sa malawpes草嶺潭為沙石所淤滿並發生潰堤而消失。 caw-li a banaw i tawya u satabakiay a sasasupedan tu nanum itawya sausin milecad tu se-men a sasupedan tu nanum草嶺潭在此期間最大蓄水量估計堪比石門水庫，sakatalawan sa ku nikasaupu nu nanum是相當驚人的量體。

aday kinacacay ya caw-li a banaw最近一次形成的草嶺潭，nayi 2025 a mihcaan 7 ayabulad nu sayaway tan-ni-se a baliyus nadikudan tu sakalima a demiad anika sakaku則是2025年7月初因丹娜絲颱風豪雨後第五次形成，cay pakaala t ulu a demiad malawpes tu 但不到三天便消失。

ayda makantu tu kina tangku 尚處於監測中的堰塞湖

“Kalingku bataan a sauwac” 2027 a mihcaan 7 abulad namabaliyus ya wiy-pa mukelid tu tabakiay a udad 【花蓮馬太鞍】2025年7月中旬颱風薇帕帶來大雨，nu pabawan sa nu kanatal a kilakilangan tabaki kuni kapelad 上游國有林地大規模崩塌，ya lala atu baetu kumipuutay tu dadan nu lalalikidan kyu malatangku 土石阻塞河道形成堰塞湖。

nu sin-cu a tay-kang a sauwac 2024 a mihcaan 11 abulad ya kang-zuw a baliyus malahida 【新竹泰崗溪】2024年11月康芮颱風所形成的。“kalingku le-le a sauwac” 2025 a mihcaan 1 abulad 21 a demiad i ciya-yi, taynan a ninel kyu mala hida 【花蓮樂樂溪】2025年1月21嘉義、台南地震所形成的。

hican mikaykic ku tangku堰塞湖的處理

u taywan namakayni i 1979 a mihcaan 台灣自1979年以來，idaw ku nisausi nu sulit ina tangku 88 a idaw 有數位紀錄的堰塞湖就有88個，sisa ina yadahay a tangku anu caay henay lisimeti mapelad tu 其中許多堰塞湖在來不及處置前就已潰決，anu maadih caay kaw saka talawan sa mududuc tu miadih 或是經判斷後無立即危險而採持續觀察。anu idaw ku pabaliw tu sakatalawan tina tangku sa a idaw ku milecaday tu sapisanga有安全疑慮的堰塞湖則會有相關配套措施。

yu mahida henay ya tangku idaw ku nisubelid tu sasakamun “ pasu nu kanatal 過去處理的堰塞湖案例放置留言區（包含國內與國外案例）。

i calacay 網路上，maadih ku katuuday a tayda miedap看到好多人都盡自己能力所及去幫忙，kyu misulit tina silit而寫這篇，anu hacica ku icelang hida han miedap 也是希望盡自己的能力，kya matineng naming kita u canan ku tangku a banaw hananay 讓大家多了解堰塞湖。

inakawaw 這個事件，madateng aku kyu tusaay a nisulitan aku 讓我想起之前發的兩篇文章，ina nisulitan tu demiad macunus一篇是談到極端氣候更加頻繁，kamu nu pahusuay tu demiad u sakahenulan 預報與防災更顯重要。

sakatusa sa nu zuy-se alpaysesa ya adidiay a niyadu’ ayda a mihcaan limaay a bulad namapelad t uku sulda malabung 第二篇則是瑞士阿爾卑斯山區的小鎮於今年五月底發生大規模冰川崩塌遭掩埋，i tawya naidaw ku sapikantu a kikay 當時得力於監測系統，nuayawan nu cacay a lipay papiliyasen tu kyutiniay a binacadan 於前一周疏散小鎮居們，kyu u lihalaw nu hen isa adidi’因此將災害降到最低。

akay idaw ku mipalitaay ,可能有些人會問，ina tangku kya cay katabala mikawaw sa堰塞湖怎麼不早點處理？

ina Bataan a masatangkuay a nbanaw sa 馬太鞍溪的堰塞湖，u mutikuay a nanum makaala tu 1490 a emang nu depah 回水體積高達1490萬立方公尺，pulung nu nanum sa makaala tu nu se-mien1/10 a nisuped tu nanum總體水量約是1/10的石門水庫蓄水量，yadah ku nipidateng tu ahican考量許多因素來說，apuyu’ay a demiad a hican kina kawaw satu “ u mahiniay a kitidaan u tiih a mikawaw tu misanga tu lalaliwan nu nanuma sa 很難在短時間內引流處理(例如在這樣的地形挖溢洪道、hican a palulud mu tasasa ku nanum a papiliyas henay tu sasaay a tademaw 引流疏散下游大量民眾等)，wiyda sa apakatinengen naming a tayniyan a pasubana’ 多是預警與防災宣導。

Ina bataan ya tangku a banaw u sapikantuk tu kawaw sa sapidaytay han aadihan “Bataan a masatangkuay a sauwac sapikantuk nu sakilukuan idaw I calacay aadihan adih han tu 有關馬太鞍溪堰塞湖監控與防災細節可以參考「馬太鞍溪堰塞湖監測紀實」網站，網址我一樣放留言區。

u malataw amu i pabaay sakapah han tu ku Taywan 天佑台灣