Lesotho

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋
Flag of Lesotho.svg
u hata nu Lesotho

u Lesotho (賴索托) sa i labu nu Feico, itiza i 29 30 S, 28 30 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 30,355 km2

u ahebal nu lalaay sa 30,355 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2

hamin nu tademaw sa 1,953,070.

kakalukan umah sa 76.10%, kilakilangan umah sa 1.50%, zumaay henay umah sa 22.40%

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Maseru (馬賽魯).

kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakining nu kanatal demiad sa 4 bulad 10 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Letsie III, micakat a demiad sa i 1996 a mihca 2 bulad 7 demiad.

cunli (總理)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u cunli nu Lesotho (賴索托) ayza sa ci Moeketsi Majoro, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 5 bulad 20 demiad.

Lesotho masahungtiay a kanatal (賴索托王國)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

賴索托王國,簡稱賴索托,位處非洲南部,是全世界最大國中國,全境完全被南非共和國包圍。因地處高原,賴索托也被稱為「天空王國」。

Lesotho masahungtiay a kanatal sakaihekal a nipangangan sa u Lesotho (賴索托) han, u eneng sa i African satimulan, i kitakit sa satabakiay a kasaliyutan nu kanatal nu tau ya timulan Africa (南非) hananay a kanatal, pakay pabaw ku enal nu kasabuyu'an, ina Lesotho a kanatal sa idaw ku nipangangan nu hekalay u "tapukuwanay a masahungtiay a kanatal han".

賴索托這一國名的意思是「說塞索托語的人們」。其曾是英國的殖民地,所以歐洲慣稱賴索托為巴蘇陀蘭。其國土大小為30,355平方公里,2018年人口約2,108,328。賴索托經濟落後,為最低度開發國家之一,約有49%的人口生活低於國際貧困線一天1.25美元,而且愛滋病情況嚴重失控。

ina Lesotho a nipangangan sa "u maysakamuay masa nu Saysu-to a kamuway a binawlan sananay". kasumamadan sa nau Ingkoay a nisatubangan a kakitidaan, kyu nu Europe a nina a nipangangan sa u Lesotho masa u ya Basutoland (Paso-tolan 巴蘇陀蘭) han. u nikaahebalan sa makaala tu 30,355 km2, katukuh i 2018 a mihcaan sa u nikaidaw nu tademaw sa, makaala tu 2,108,328 kayadah. ina Lesotho a kanatal sa nipakalisiwan sa u naynayiay ku laheci mala u sadikuday ku sakasilacul, i kitaki a nikasaicelang tu sapalekal sa i kikukikulan tu a sakasingangan,hakay makaala tu 49% kayadah nu tademaw kiadidingan ku sakaidaw nu nikaudip a kalisiw, cacay a demiadan sa 1.25 nu Amuhuwanay a kalisiw, masapasilac i nu kitakitay a kangeluanay a sakainayi, u duma sa kalaidaw nu pihacengan tu ya imelang tu AIDS hananay, caay pakapulu ku kanatal kadih ayda sa mangaleb mangaleb ku kasasulalid caay tu pakakuwan ku kanatal.

likisi (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

巴蘇陀王國早期[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

19世紀初,非洲南部的班圖人部落之間為了爭奪土地與水源,因此爆發了曠日持久的「部落戰爭」史稱「祖魯內戰」

i ayaw niya Basuto (Pase-to 巴蘇陀) masahungtiay a kanatal sa, i 19 a seci kalingatuan, ya Africa i satimulan u niyadu’ nu Bantu (Pan-tu 班圖) hananay a tademaw, ku maydih sikacacebis tu kakitidaan nu lala' atu kalaidaw nu nanum, kyu sikaidaw tu kasasulacu nu niyadu’ay, katenesan a nikalalais "ya niyadu'ay a kalpacaw hananay" i likisi a nipangangan sa u "Zulu (Cu-lu 祖魯) nu labuway tu a nikalalais"

1818年,當北方的祖魯王國在逐漸稱雄之時,南方的一些分散在現賴索托(當時稱巴蘇陀蘭)南部的小部落也被莫舒舒一世酋長給征服統一起來 .

i 1818 a mihcaan sa, ya makaamisay Zulu (Cu-lu 祖魯) hananay a hungtiay a kanatal icelangicelang a sakatineng nu hekalay sa, i nu timulay malaliwasakay ayday tu ya Lesotho (i tawya sa sipangangan tu ya Basutoland (Paso-tolan 巴蘇陀蘭)) han, i satimulanay adidi'ay a niyadu’ sikalecad tu kademecan niya ci Moshoeshoe (Mo-susu 莫舒舒) masacacayay a se nu tapatapang, pulung han tu a pasaupu.

1822年,酋長莫舒舒一世建立巴蘇陀王國(Basuto)。然而一年過後的1823年開始就爆發一系列與在此定居的荷蘭殖民者布爾人的戰爭,後簽定合約。

i 1822 a mihcaan sa, ya tapang nu Moshoeshoe (Mo-su-su 莫舒舒) sacacayay a se, patidengen nida kya Basuto (Pase-to 巴蘇陀) masahungtiay a kanatal. nika kacaliwayan tu ku cacay nu mihcaan sa, i ti 1823 a mihcaan kalingatu idaw tu ku kakilukilul sananay a nikalalaisan, tuya muenengay tu itini nuya Hulan u Boers (Pu’el a binacadan 希爾人), satusa masasulit tu ulic a pahulic.

巴蘇陀蘭殖民時期 i Basutoland a nipikuwan nipala tubangan imahid[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

1868年,為了對抗布爾人入侵的威脅,莫舒舒一世請求成為英國的保護地,稱為巴蘇陀蘭。

i 1868 a mihcaan sa, ku maydih a paculi micukah tuya Boers (Pue’l a tademaw 布爾人) a nipicebis sa, ya mamukeliday a tapang ci Moshoeshoe (Mo-su-su 莫舒舒) ise, milunguc tu Inggo a kanatal a miading tu kakitidaan, sipangangan han tuya Basutoland (Paso-tolan 巴蘇陀蘭).

1870年,莫舒舒一世駕崩。1945年,二戰結束後,英、法在非洲的殖民統治基礎被摧毀。1955年,巴蘇陀蘭向英方要求歸還行政權與立法權。

i 1870 a mihcaan sa, yaci Moshoeshoe (Mo-su-su 莫舒舒) ise hananay a hungti mabelec tu, i 1945 a mihcaan sa, nu kitakitay a nikalalais sa maedem tu, ya Inggo, Huwako, i ti Huwicoay nipakatubangan a nikuwan masacukeday a nipalamitan sa mamin tu a mapeci kainayian tu. i 1955 a mihcaan, ya Basutoland (Paso-tolan 巴蘇陀蘭) milunguc tu UK (Ing-Kuo 英國) a patikuen ku sasikawaw tu nu satalakaway a pikuwan atu sakay nu hulicay a satatungusan.

賴索托王國時期 i nu hungtiay sakay nu Lesotho a tatukian[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

1966年10月4日,莫舒舒二世宣布獨立,立國號為賴索托王國,行君主立憲制,巴索托國民黨(BNP)領導人喬納森任首相。

i 1966 a mihcaan cacay a bataan a bulad i sepatay a demiad, ci Moshoeshoe (Mo-su-su 莫舒舒) sakatusa nu se pabinawlan a kunida asa masakanatal, u ngangan nu baluhay a kanatal sa uya Lesotho a hungtiay a kanatal, u saduducan a sasikawaw sa nuyda tuway kasahungti, nika idaw ku nipaawas tu sakihulicay, nu Lesotho a masakaputay (BNP) mamikeliday a tademaw ci Jonathan (Ciyaw-nasen 喬納森) mala u sayaway a situngus tu So-siyang (首相).

nikaidaw nu masausiay nu  tademaw (人口數量)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

賴索托人口約1,942,008。

nu Lesotho a nikatuudan nu tademaw sa makaala tu 1,942,008.

城鎮化人口為27.6% ,其餘居住在較落後的農村地區。

sakay nu kasumadan nu tuseay a tademaw sa makaala tu 27.6%, nuliwan sa masainakaay atu niyaniyadu’an sakangeluanay a sikaudip i kakalukan tu umahay.

kamu atu singku nu kiwkay (語言宗教)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

英語、塞索托語都是賴索托王國的官方語言。

nu UK (Inggoku 英國), atu saysotho a kamu sa, mala nu Lesotho a kanatalay sakaihekal a nakamuwan.

居民大部分信仰基督教,少數信仰伊斯蘭教與原始宗教。

katuuday nu binawlan sa sikasisingku tu nu ciwluay a kiwkay, masaadidingay a tademaw ku siisngku tu nu Islamic (isselang 伊斯蘭) a kiwkay atu ya nu mukasiay a laylayay a singku.

sakay nu kapulunganay a sakakumced (公共健康)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

賴索托飽受愛滋病的折磨。2009年愛滋病患者及病毒攜帶者有26萬餘人,成年人人口的患病率是23.6%左右,為世界上最高的地區之一。在城市地區,40歲以下的婦女大約50%感染愛滋病毒。

ina Lesotho a kanatal u sakabiyalawan kuya AIDA (Ayce 愛滋) hananay a imelang a kalabadesan. i 2009 a mihcaan sa ina kasiimelang tu Ayce hananay nu tademaw atu sikaidaw tu sipalalid tu tau a tademaw, makaala tu 26 a mang kayadah, u masatademaway tu sa kaidaw nu siimelang tu Ayce sa makaala tu 23.6% hakya kayadah, i kitakit sa mala u katuuday a kenis. i ti tuse a kakitidaan sa, sepatay nu mihcaanay a tatayna, hakay idaw ku 50% kasiidaw nu imelang tu mahiniyay u AIDA (Ayce 愛滋) hananay.

sakay nu lalangawan atu papasubanaay (文化教育 )[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

2000年起,小學開始逐步實行免費教育,小學入學率為85%,中學為23%。

i 2000 a mihcaan malingatu, u adidiay a pacudadan miteka tu a kakilukilul saan a pasaheci, tuya cayay a sipaaca tu sapasubanaan, u mamicudaday nu adidiay a wawa sa makaala tu 85% ku mamicudaday tayda, nu sakay kucungay a maylayapay tu sasicudadan sa caay katalakaw hayni kaidaw 23%.

sakay nu lusit (服飾) [mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

當地人喜歡戴一種草帽,謂之巴索托帽,其被視為賴索托的國家象徵,甚至將其圖像置於國旗的中央。帽子呈圓錐形,帽頂有五個草環,帽沿周圍布滿用當地特有的山草編制而成的裝飾花紋。 而披毯非常適合當地晝夜溫差較大的氣候。寒冷時披上披毯;睡覺時做為被子;下雨時充當雨衣用。

nu itidaay a binawlan sa idaw ku kanamuhan tuya satupelen nu lutukay a nisangaan, kasingangan tuya Basotto (Paso-to 巴索托) hananay a tupel, u sakasaan sa sasitungusan nu Lesotho a kanatal i hekal a nipaadih, kusaan sa sipadeng i teban nu hata kya kulit nu tupel. masakimulu kaladicemay i pabaw nu tupel. idaw ku limaay nu masakimuluay nu lutuk a kulit i tukun nu tupel, ililis nu tupel sa masacebet ku nu baluay a kulikulitan nitenunan. ya sakalahayan a sasaksak sa matatungus tu nu demiadan atu labi a nikasumad. i cue’detan sakabungan kya sasaksak, i nikabian sa taneng a sapadaen, kaudadan sa taneng henay a sangayhian sakacaay kalalemed ku udip.

nu kasasiacawa (婚姻)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

在賴索托,實行一夫多妻制。但現在絕大多數人只娶一個妻子。現任國王在娶王后時,曾特意表明只娶一個王后,表明自己開始在推動一夫一妻制。

itini i Lesotho a kanatal sa, misaheci tu pinapinaay nu acawa ku sakelec. nika aydaay sikatuud tu nu tademaw masacacay tu ku acawa, nu aydaay a hungti siacawa tu kuwing sa, napabinawlan tungusay a cacay ku sakasiacawa sa, pakatineng tu miteka tu mahiniay a hulic, cacay nu tatama a cacay ku kasiacawa sananay.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]