Luxembourg

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋
Flag of Luxembourg.svg
u hata nu Luxembourg

u Luxembourg (盧森堡) sa i labu nu O-Cuo (歐洲), itiza i 49 45 N, 6 10 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 2,586 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 2,586 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 582,291.

kakalukan umah sa 50.70%, kilakilangan umah sa 33.50%, zumaay henay umah sa 15.80%.

盧森堡位於歐洲的內陸國家(不靠海的國家),被法國、德國和比利時包圍,也是現今歐洲大陸剩下的最後一個大公國。大公國就是雖然上層有皇帝,但可以保持自治、有獨立主權的國家。

Lu-Sen-Paw "Luxembourg" a kanatal i labu nu O-Cuo, u "caayay picapi tu bayu a kanatal" (內陸國家), malaupay nu Fa-Kuo (法國), Te-Kuo (德國) atu Pi-Li-Se (比利時), hansa nu aydaay i O-Cuo ta-lu (歐洲大陸) nu liwanliwanay tu sadikuday a ta-kung-kuo (大公國).[1] u ta-kung-kuo (大公國) katinengan ku nikaidaw henay i pabaway ku hun-ti, nika u masamenmenngay caay pisakaku a hulic, u masakunida’ cu-quan (主權) nay a kanatal.[2]

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Luxembourg.

kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakining nu kanatal demiad sa 23 bulad 6 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Henri, micakat a demiad sa i 2000 a mihca 10 bulad 7 demiad.

liwliw nu kakitidaan (地理)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

盧森堡位於西歐內陸,地勢北高南低,東鄰德國,南接法國,北部和西部接連比利時接。北部為亞爾丁高地,森林茂密,南部為丘陵(矮山)。氣候溫和,屬溫帶海洋性氣候,風景優美。首都盧森堡城被稱為「花都」。鐵礦豐富。這裡也是中世紀的交通重要中心。地理上最高點為克內夫山,海拔約560公尺。

lu-sen-paw ‘’Luxembourg’’ ya kakididaan i labu nu si-o, u kakididaan sa talakaw ku pasaamisay a puyu’ ku masatimulay, sawali sa micapi tu te-ko nu timulan sa maliting tu fuw-ko, u saamisan atu satipan sa militing tu pi-li-se. ya saamisan masatalakaway ku ya’-al-tin, macebedcebed ku kilang, ya masatimulay sa u tukustukus nu buyu’ ‘’a puyuay nubuyu’’’. u tanengay kalihawlihawan ku demiad, u satanengay nu demiad kalihawan ku bayu’, salungan sa kya aadihan i tida. so-tu nu lu-sen-paw ‘’u salihalaay pakunida sanay’’ ku nikasingangan. yadah ku mukinmukin tu u aalaan.u i tiniay tu hansa nu pangkiway tu a puuan ku kahenulan tu nikacacaliwayan kuynian. i nakakitidaan sa u satalakaway ya ke-ni-hu-san, nu maylabuway nu bayu’ makaala’ tu limaay a lasubu idaw ku enenmay a bataan nu ditek.[3]

nu sakay kitakit (國際關係)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

盧森堡是歐洲聯盟(European Union)的創始成員國之一。歐盟三個首都,其中之一就是盧森堡的首都盧森堡市(另兩個是比利時的布魯塞爾和法國的斯特拉斯堡),盧森堡一直在歐盟事物中發揮關鍵的作用。                                                     

u Lu-sen-paw nu O-Cuo a malasacabayay (European Union, 歐洲聯盟) nu nipatiden a malaheci nu kanatalay kya idaw. u o-men idaw kya  mahtuluay a so-tu, ya lu-sen-paw i kanatal u   mahsacacay hansa nu lu-sen-paw a so-tu ‘’nu dumaan kya tusa a kanatal u pi-li-se i pu-lu-sa-r atu nu fa-ko i se-te-la-se-paw’’, u lu-sen-paw i o-mong u tatengilan pasakawaw tu kawaw nu kawaw sakyi nu mahiniay masasuala.

1985年,盧森堡在歐洲一項據有歷史意義的條約簽訂時,也起了關鍵作用,這就是《申根協定》(Schengen Agreement)。公約成員國相互開放邊境,非公約國取得任何一個成員國的簽證(visa),就可在所有申根公約成員國內自由通行。

1985 a mihcaan, u lu-sen-paw i o-co idaw kya lice nu likisi nikasasulid tu sakay nu tademawan pakunida sa a paydang, sakay mahiniay u kahenulan tu mamaala, yuni kuhan tu ‘’ a misasumat tu a idangan nu niyadu’ay tu nikasasulidan’’ ‘’Schengen Agreement’’. u kanatal tu a tu kanatal ku masasubuhat tu ku matatepalay a nikasa sulitan mamin, ancaay kaw nikasasulidan a kanatal anu cacay aca maala tu nu dumaan a kanatal a nikasasulitan (visa), hansa tanen mahamin ku sakay i tini misumat tu a idangan pakunida satu misaculiculi nu malcabaay a kanatal.[4]

manamec (經濟)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

盧森堡擁有全球最高的人均GDP。自1999年以來,盧森堡一直是歐元區(使用歐元的地區)的一部分。盧森堡的經濟過去以工業為主,現在盧森堡則是全球最大的金融中心之一。盧森堡是歐元區內最重要的私人銀行中心,也是全球第二大的投資信託中心(第一大是美國)。

Lu-sen-paw u saka idaway i kitakit u satalakaway nu tademaw a GDP. namakay i 1999 tu nu mihmihcaan, u lu-sen-paw wida tu u nu o-yin a kakitidaan tu sakaidaw tu nu mahcacay. nanuayaw u mikuliay ku kawaw kyu manamec ku Lu-se-paw, nu aydaay a Lu-sen-paw u satabakiay a sasingaan mamisuped tu kalisiw hamin i kitakit tu mahcacayay. u Lu-sen-paw sakahenulan nu udipay tu a kinku i o-yin nu kakididaan ku maylabuay, sakay i kitaki u sakatusaay nu malcalecaday a sasingaan tu kalisiw pakumudkumud i kakitidaan (u satabakiay sa u America).[5]

sakay tademaw (人口)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

盧森堡的外國僑民(移民)特別多,占全國人口的三成以上,最大的移民團體是葡萄牙人和義大利人。他們也同時帶來了自己的語言。不過,葡萄牙語和義大利語基本上只在移民團體內部使用,少見大範圍的公共使用。

sayadahay ku namakay nu tawan a niyadu’ namalimad a tayniay nu tademaw i lu-sen-paw, u enen nu tademaw i kanatal sa hakya makaala tu sakatuluway nu malimatay, sayadahay nu makumutay nu malimaday sa u pu-taw-ya a tademaw atu i’-ta-li a tademaw. sakasaan u heni tu ku mikelitay tu kamu nu heni tayni. nika, u kamu nu pu-taw-ya atu u kamu nu i’-ta-li kay u henian tu yu malimad tu malcapu’ u heni tu ku masasakamuay, caay tu kaadih i katuuday tuni kapulung  musakamu.[6]

u kamu (語言)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

盧森堡被德國、法國、比利時環繞,盧森堡當地的語言也被影響。 盧森堡人的母語是「盧森堡語」,這是日爾曼語的一種,跟德文很像,從小在家、上幼稚園,都會使用。因為盧森堡語無論在文法結構、發音、拼寫,都跟德文很相似,所以盧森堡人在孰悉母語之後,學習德文相對來說比較少遇到困難,因此小學低年級就開始使用德文上課。

maliwaliw nu Te-kuo, Fa-kuo,atu Pi-li-se ku Lu-sen-paw, sisa u kamu nu i tiniay malawlaw tu ku kamu nu Lu-sen-paw hansa. u ‘’ kamu tu nu lu-sen-paw’’ tadakamu tu nu heni nu Lu-sen-paw, uynian a sasakamu sa nu zc-r-manay, mahida nu te-unay, nanu adiwawa hen katukuh a micudad tu ucuyin uyni, matineng mamin tu sakaytini. zayhan sa u kamu nu lu-sen-paw anu i sulid, u ngiha, yasasulitan a misulid  mahida misengi’ay tu te-un, kiyu u sakatangulan nu lu-sen-paw a nakamuwan a kamu, minanam tu te-un kasacaay tu pakatepa tu u tiihay a sakamuwan, kiyu nanu adidihenay malingatu tu  micudad tu sakay malihida a micudad tu te-un.

上小學後,學生開始學習第一外語(第一個學的非母語):法文。法文必須學好,因為小學高年級開始就全面用法文上課,高中、大學以上都是以法文教學。其實法文在盧森堡的地位,就像臺灣人非常習慣使用「國語」一般,是當地最強勢的語言,從小已經習慣,因此他們在小學低年級開始學法文的時候,也並非完全零基礎。學英文則是小學以後的事了。

micudad tu a didiay a cacudadan sa, u micudaday malingatu minanam tu sayaway nu dumaay a kamu (u sayaway a minanan tu caay kaw nu udip tu a kamu): nu kamu nu Fa-Kuo. a misakapah minanam tukamu nu fuw-un,sisa u micudaday nanu adidihen hayni katukuh i kaw-nin-ci malingatu tu mahamim u nu fuw-un ku cudadan,kaw-cun, tabakiay a cacudadan mahamin nu fuw-un ku sapasubana.zayhan sa u fuw-un i lu-sen-paw u sakahemekanay, mahida nu i taywanay a tademaw mananam tu kamu  nu udip tu a kamu ‘’nu layak’’, tada’ u kamu tu nu i diniay tu a sasakamuan, naadiwawa henay sa mananam tu, kiyu nanuadidi henay kuheni sa malingatu tu minanam tu nu fuw-un, caay kaw i nai’ay ku nikatalayawan. a minanam tu inku a micuda henay tu adidi'ay hen a cacudadan nu anayaway a kawaw. [7]

caculilan i dadan/zazan (交通)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

盧森堡全國人口不多,在首都的常住人口約有11萬,但每日來往這個城市的人數多達40萬人,大多是從相鄰的法國、比利時、德國前往。頻繁的交通大多都是私家車,造成嚴重的交通壅塞問題。現任盧森堡首相Xavier Bettel在競選連任時,曾承諾優先解決環境及公共交通,這次的全國交通免費措施就是是其中之一。

caay kakatuud ku tademaw nu Lu-sen-paw i kanatal, u muenenay nu tademaw hawsa idaw ku sabaw cacay a mang (萬) i su-tu, nika u tayniay nu tadema i patiyamay makaala tu sepatay a bataan nu mang (萬) kina tademaw i tiniay tu demidemiad, u taniay sayadahay namakay belawan nu mitepalay a kanatal u Fa-kuo (法國), Pi-li-se (比利時), Te-kuo (德國). u kadideng  nu heni ku saculilan, kiyu pihaceng ku saculil mapuud tu ku caculilan. matulin namisinkiw ku aydaay a satabakiay a mikuwanay (首相) nu Lu-sen-paw ci Xavier Bettel, napahedek talayaw misakapah tu hekal atu makumutay a sakacaw i caculilan, u saculil nu kanatal ayda u caay pakalisiw a mikacaw tu caculilan ku mahiniay.

在新政策下,盧森堡全國的大眾交通工具都不會收費,除了火車的頭等艙以及部分深夜交通會有特別收費之外,基本上居民都可以完全免費乘坐。

nisabaluhayan nanay sa, caay pakalisiw ku mikacaw tu saculil nu katuuday a tademaw nu kanatal i Lu-sen-paw, ya silamalay nu i tatangahan a enengan atu nu i tebanay nu  labi’ kiyu paaca tu kalisiw tu nikacawan, u niyadu' mamin taneng amin caay paaca tu kalisiw a mikacaw tu kakacawan.

有報導指出,盧森堡本身的公共交通車費收入每年只有3千萬歐元左右,但營運成本就有10億歐元,相較之下,營收很少,因此全面變成免費,對現況影響不大。 但如果變成免費之後,可以吸引更多人使用大眾交通工具,減輕道路擠塞問題,同時減少了收費的行政成本,也是一個划算的方式。

idaw ku patahekalay pangiha satu, i Lu-sen-paw nu heniay ku sakaca tu nu basuay tu sapaaca tu kalisiw nu mihmihcaan adada’ tulu a malebut nu man (萬) nu o-yin (歐元), nika ya sakawaw tu amisakalisiwa sa makaala tu cacay a bataan nu i'k (億) nu o-yin, sausihansa nai’ ku nitannan tu kalisiw adidi', sisa hamin hantu caay papaysui’, kina ida nu aydaay caay katabaki.

nika anu caay paaca i’ sa, sangalepen tu kakatuuday nu tademaw milihida tu sakacaw nu katuuday, mayselep tu i dadanay nu puuta tu saculil, zayhan sa miselep tu sakay papaacaan nu mikawaway sakay tini, sausi han sa u maaymacay tu ku mahiniay.[8]

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]