Puerto Rico

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋

Puerto Rico(波多黎各)

Flag of Puerto Rico.svg
u hata nu Puerto Rico (波多黎各)

u Puerto Rico sa i labu nu kateban atu kaetipan nu Amilikan, itiza i 18 15 N, 66 30 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 13,791 km2.u ahebal nu lala'ay sa 8,870 km2, u ahebal nu nanumay sa 4,921 km2. hamin nu tademaw sa 3,578,056.

kakalukan umah sa 22%, kilakilangan umah sa 63.20%, zumaay henay umah sa 14.80%.

首先,波多黎各屬於美國,無法從國家層面和北美洲鄰居打交道。可在美國內部,波多黎各又不像加利福尼亞、佛羅里達等是美國正式的「州」。

sayaway, Puerto Rico(波多黎各) nawnu Amilika (美國) ku sausi, ahican hakya namakayda i kanatal ku sausi atu kaamisan a Amilika (北美洲) biyaw masasungaay. nika u labu nu Amilika, u Puerto Rico (波多黎各) caay kahida u California (加利福尼亞州), Florida (佛羅里達州) nu Amilika a tatengaay nu cuo.

波多黎各在美國的身份是有點不倫不類的「自由邦」,居民被承認為美國公民,這在世界上是上非常吃香的。但是,波多黎各人卻沒有資格在美國總統選舉中投票。

Puerto Rico (波多黎各) itini i tatengaay a ngangan sa u mahicahicaay a "sakalihalay a kanatal" (自由邦) sa, iniyadu’ay a tademaw han u nu Amilika ku sausi sa, itini i kanatal sa u salipahakay a tademaw kunuheni. nika, Puerto Rico (波多黎各) a tademaw inaya ku sasapisikiwan nuheni tu cung-tun hananay a kawaw.

波多黎各不斷要求美國把自己收為美國的第51個州,可美國始終不鬆口,但也不會放棄波多黎各。

Puerto Rico (波多黎各) caay pisengal mianin tu Amilika alankami mala lima a bataan idaw ku cacay a cuo (州), caay paheci ku Amilika, nika caay tu pisangal amipala Amilika ku Puerto Rico (波多黎各).

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u San Juan (聖胡安).

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 4 bulad 7 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Pedro Rafael Pierluisi Urrutia, micakat a demiad sa i 2021 a mihca 1 bulad 2 demiad.

laylay (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

公元1509年,波多黎各成為西班牙殖民地。近四百年後,波多黎各被美國盯上了。

celahcan (公元) 1509 a mihcaan, Puerto Rico (波多黎各) mala ci-min-ti (殖民地) nu Spain. aydatu nu sepat a lasubu a mihca i nikudan sa, Puerto Rico (波多黎各) kaadihan tu nu Amilika.

十九世紀末,也就是慈禧掌權那會,西班牙帝國的輝煌早成昨日黃花。美國就開始擔心西班牙衰弱,會不會有其他強大的帝國取代西班牙在波多黎各的統治?

sabaw siwa a seci (世紀) pihedekan, ci Ci-Si (慈禧) ku mamikuwan tu China (中國), Spain (西班牙) a ti-kuo (帝國) sa caay ka u cacay a limulakay a kanatal, aydahantu tada u patadaw tu a maudip. mabaylawtu ku Amilika (美國) tu Spain (西班牙) tunika naykupuc amaudip, idaw hakiya ku icelangan a kanatal taneng mipalekalay tu Spain (西班牙) itini i Puertu Rico (波多黎各) a nipikuwan?

波多黎各對美國來說非常重要。加勒海比海南端沿岸各國,要進出大西洋,有兩條水道。一是古巴島與伊斯帕尼奧拉島之間的向風海峽,二是伊斯帕尼奧拉島與波多黎各島之間的莫納海峽

Puertu Rico (波多黎各) itini i Amilika tatengaay u sakadiman. i timulan nu Caribbean a bayu (加勒比海), sakay u lilisay nu duma a kanatal, misacumid i saetipyu (大西洋) idaw ku tusaay a cacumudan nu nanum. cacay sa u Sian-Fang (向風) a likecuay a bayu i beban nu Cuba (古巴) a subal atu I-Se-Pa'-Ni-Aw-La (伊斯帕尼奧拉) a subal, sakatusa u Muo-Na (莫那) a likecuay a bayu i teban nu I-Se-Pa'-Ni-Aw-La (伊斯帕尼奧拉) a subal atu Puertu Rico (波多黎各).

如果美國能控制這兩條重要水道,就等於「鎖」住進入加勒比海的大門,對美國守住「後院」意義重大。

anu taneng ku Amilika (美國) amiput tuya tusaay a sa'timan nu nanum, mahida micu’kcu’kay tuni picumud nuheni tu Caribbean (加勒比) a bayu nu panan, mahida umi tenaay tu nikudanay nu Amilika (美國) satabakiya a imi.

1898年,美國戰勝西班牙,波多黎各成為美國的戰利品。在軍事上,波多黎各的存在,有效阻止了德國對加勒比海地區的侵占。但某種層面上,美國卻不想為波多黎各付出更多。

1898 a mihcana, makaci nu Amilika (美國) ku Spain (西班牙) Puertu Rico (波多黎各) mala nu Amilika (美國) a tuud. itini nu hidayan a sausi, maadih hen ku Puertu Rico (波多黎各), idaw henay ku sapipuud tu Germany (德國) misaayaw tu Caribbean (加勒比) a bayu aniyadu'ay mamideebung. dumasatu, kaisa ku Amilika (美國) tadayadah kunipipadang tu Puertu Rico (波多黎各).

1917年,美國通過《瓊斯-謝佛羅思法》,承認波多黎各人擁有美國公民的身份。第一次世界大戰後,美國高速發展,讓波多黎各人成為真正美國人的意願更加強烈。可是,波多黎各對美國的熱情,只是「剃頭挑子——一頭熱」。波多黎各著急了,開始各種抗議活動。

1917 a mihcaan, Amilika masau'si ku "Cun-se-sye-fuo-luo-se a hulic", palutatenga tu Puertu Rico (波多黎各) a tademaw u Amilika (美國) kakusa. sakakina cacay nuni kalpacawan nu kitakit inikudan satu, Amilika (美國) amelik amacakad amapalekal, u Puertu Rico (波多黎各) a tademaw macunus kuni ka ngalay amala Amilika (美國). nika, Puertu Rico (波多黎各) micidek kunipi sungay tu Amilika (美國), hanipi (budu’ sa tutangah apuu’kunipi sungaay).mabiyalaw tu ku Puertu Rico (波多黎各), malingatu tu palekal pakabiyalw tu tademaw.

波多黎各人始終把自己當成美國人。二戰時,波多黎各人堅定站在美國這邊,為美國抗擊德國提供各種必要支持。

Puertu Rico (波多黎各) a tademaw pacicisa u Amilika (美國) kaku sa, saka tusa anamalepacaw, Puertu Rico (波多黎各) misa icelang sa a pacici patideng itini i Amilika (美國), dayhan tu Amilika (美國) mangalay pacici midemec tu nipabeli nu Germany (德國) tu cancan ani palekalan.

二戰後,美國放寬對波多黎各的管制,甚至允許波多黎各人投票決定未來。可讓建國派沮喪的是,1967年之後開始的四次投票,建國派得到了票數少得可憐,甚至只有個位數。

sakatusa anamalpacaw, Amilika (美國) mihuway tu Puertu Rico (波多黎各) amikuwan, pakunida hantu ku Puertu Rico (波多黎各) a tademaw misinkiw tu sakatalaayaw nuheni. u saka laluman nu Cian-kuo-pay (建國派) sa, 1967 a mihcaan malingatu kina sepat nami singkiw, Cian-kuo-pay (建國派) ahiusu’ tadaadidi’tu sakadihiyan sa tada’pinaay kiya ku painaay.

其原因,就是大多數波多黎各人不想放棄作為「美國人」的各種便利。即使是波多黎各人在美國只是「二等公民」,也比加勒比海的一些小窮國地位要高。

Kya mahini saw, u katuuday kaisa’miales tu Puertu Rico (波多黎各) a tademaw tu Amilika (美國人) a tademaw sa tu saka lihalay tu kakawawen. payawan ku Puertu Rico (波多黎各) anu mala Amilika (美國) u (saka tusa a tademaw) miki kaka tu Caribbean (加勒比) a bayu nu pakuyucay a tademaw.

波多黎各的經濟很發達,面積和人口也具備了成為加勒比海地區中等國家的條件。可是,波多黎各卻認為自己的發達,離不開美國的支持。所以,波多黎各想盡各種辦法,要美國接納波多黎各成為第五十一個州。但是,波多黎各人等到「黃花菜都涼了」,美國依然不鬆口。

u sakaudip nu Puertu Rico (波多黎各) kapahenay, kakitidaan atu tademaw acaay kala Ciwlepiha (加勒比海) a kakitidaan nu kanatal a kapah. sisa, yadah tu kunipidateng nu Puertu Rico (波多黎各), mangalay tu Amilika (美國) milayap tu Puertu Rico (波多黎各) mala lima a bataan idaw ku cacay a cuo (州). nika Puertu Rico (波多黎各) halhal sa u "kalalaway a lami’ mabasawtu", caay henay paheci ku Amilika (美國).

Puerto Rico ata Amilika (與美國關係)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

為什麼美國不會放棄對波多黎各的原因很簡單,有兩點:

一.在地緣戰略上,美國需要波多黎各島。波多黎各島正好處在加勒比環島鏈的中間,是加勒比海進出大西洋的重要水道。

kya caay piales ku Amilika (美國) tu Puertu Rico (波多黎各) caay kaw dadayumen idaw ku tusaay a sasakamuen:

sakacacay, itnitu i katinengan a malepacaw, mangalay ku Amilika (美國) tu Puertu Rico (波多黎各) a subal. Pueltu Rico (波多黎各) a subal itiniy aca i teban nu Caribbean laliyuliyudan a subal (加勒比海環島鏈), u saka'timan a cacumudan nu Ta-Si-Yang (大西洋) a kakaydaan nu nanum.

二.控制波多黎各島,美國就可以對加勒比海各國施加有利於美國的影響。誰不聽話,美國關上波多黎各這座大門,就可以「關門打狗」。

sakatusa, mipenec tu hamin nu subal a Puertu Rico (波多黎各), Amilika (美國) hantu taneng misa cacay tu Caribbean a bayu (加勒比海) tu Amilika misadateng. anu caay ku nuheni pitengil, pu'ten nu Amilika (美國) ku panan nu Puertu Rico (波多黎各) a hicanhenay nuheni a tahekal.

美國的想法是:波多黎各人口340萬,如果變成美國正式的州,將成為美國的財政包袱。波多黎各想成為美國的州,就是想把財政包袱甩給美國。

unidateng nu Amilika (美國) sa: u tademaw nuheni sa 340 wan, anumal Amilika kunuheni sa, anu mala Amilika kunuheni sa asi sakaudip a kawaw nuheni. mangalay ku Puertu Rico (波多黎各) mala Amilika, u mangalayay a pabeli tu Amilika tu tadah nuheni.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]