Greenland

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋

u Greenland (格陵蘭) sa i labu nu Europe (O-Cuo 歐洲), itiza i 72 00 N, 40 00 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 2,166,086 km2.

u ahebal nu lala'ay sa 2,166,086 km2, u ahebal nu nanumay sa.

hamin nu tademaw sa 57,728.

kakalukan umah sa 0.60%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 99.40%.

格陵蘭是世界最大島, 80%的土地都被冰雪覆蓋。

satabakiya nu  kitakit a subal ku Greenland (格陵蘭), pitu a bataan nu pasintu matelep namin nu suleda ku lala’.

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Nuuk (努克).

sapadateng nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

sapadateng nu kanatal demiad sa 0 bulad 0 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

格陵蘭名義上(具有頭銜、但沒有實際管理)的國家元首是丹麥君主,現任為「瑪格麗特二世」,丹麥政府會任命一位高級專員(Rigsombudsmand/High Commissioner)到格陵蘭,代表丹麥君主和政府。

nuni kasi ngangan nu Greenland (格陵蘭), (tuni kasi ngangan sa, inai ku kaka kuwana ) skakaay nu kanatal u Denmark (丹麥) cuncu, ayda han ci Margrethe E-Se (瑪格麗特二世), u siyfu nu Denmark (丹麥) cacay ku nipaka singangan tu satalakaway a tademaw mamikuli (Rigsombudsmand/High Commissioner)taydai Greenland (格陵蘭), mitayhiw tu Denmark (丹麥) cuncu atu siyihu.

kakitidaan (地理)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

格陵蘭是世界最大的島嶼,屬於「大陸島」(原本和大陸相連,下降之後才變成島的土地),位於北美洲的東北方,在北冰洋和大西洋之間。西邊隔巴芬灣和戴維斯海峽,與加拿大的北極島嶼(在北極圈內的島嶼)相望。東邊隔丹麥海峽,和冰島(Iceland)對望。由於面積龐大,格陵蘭常被稱為格陵蘭「次大陸」(比較小的大陸)。全島約4/5位在北極圈之內,為極地氣候。

satabakiya nu  kitakit a subal ku Greenland (格陵蘭), nu Talu a subal (namama lutin henay atu Talu, maselep ku lala sisa mala subal), nai amisay a America (北美洲) pasayda i wali amis, i amisyu (北冰洋) atu saetipyu (大西洋) kulaad. nutipan silaad tu Baffin-Wan (巴芬灣) atu Davis-Hay-Siya (戴維斯海峽) atu Cia-Na-Ta (加拿大) a nuamisan a tukus (北極) a subal ( itini i labu nu nuamisan a tukus (北極) a subal) masasa su adih. wali hantu silaad tu Denmark (丹麥) a bayu, atu Iceland (冰島) masasu adih tu. tabaku ku pala’ nu heni sisa u Greenland (格陵蘭) pangangan sa tu  Greenland (格陵蘭) tu sakatusa nu Ta-lu (大陸) (nu a didiay a Ta-lu). mamin nu subal tu lima ku sepad a bemis i labu nu aamisay a tukus (北極) u saka picidekan nu demiad.

格陵蘭是除南極洲以外,大陸上冰河面積最大的地區。幾乎全島都被「冰蓋」(冰川面積連續超過5萬平方公里)覆蓋,只有島的最北部、東西兩邊的狹長地帶例外。

由於該等地區的空氣異常乾燥,難以形成積雪,所以地表才會暴露出來。

因為中部地區長期受冰雪蓋壓,故中部地區,若去除冰,就會比島的邊緣地區低矮。

Greenland (格陵蘭) sa naw Antarctica (南極洲) caay kawnumitaan, i pabaw nu Ta-lu satabakiya a kakitidaan. mamin kya subal matelep nu suleda’ (yasuleda malalid milakuud tu lima a ubad pinfun kunli kuni katelep) uyda saamisan a subal,wali nutipan satanayu sa kina lala’.

nina niyadu’ mahicaay kya kuyu bali kalaacaacakan ,utiih amala suleda, sisa tahekal ku lala’.

zayhan tebanay a niyadu’ matenes tu matahepu nu suleda, sisa teban tu kakitidaan , anu palawpesen ku kuli, alaw ami ki  subal tulilis mikisasa.

laylay (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

格陵蘭的原住民為「因紐特人」。他們何時來到這裡、以及為何要選擇這個荒涼的島嶼,目前皆未有確定的說法。

u Greenland (格陵蘭) a yuncumin u inniwtet a tademaw. nayaan ku heni tayni i tini, atu kiya maydih ku heni i tini u aniwiway a subal, katukuh ayda nayi ku tatengaay a kamu.

來自冰島(Iceland)的北歐(Northern Europe nuamisan nu Europe)殖民者,於西元982年抵達格陵蘭,他們在格陵蘭島的最南端建立三個據點,居住至今。

namakayni i Iceland (冰島) ku amisan nu Europe (北歐) patidengay, i siyun 982 a miheca katukuh ku heni i Greenland (格陵蘭) i nutimulan nu Greenland (格陵蘭) misanga ku heni tu tuluay akakitidaan katukuh ayda i tini mueneng.

格陵蘭這個名字是北歐的「斯堪地那維亞人」取的。根據北歐神話史詩(記載歷史的詩)「薩迦」(冰島語:saga)記載,「紅鬍子艾瑞克」因為犯謀殺罪,從冰島流亡至此。

Greenland (格陵蘭) a ngangan sa u amisan nu Europe (北歐) a Scandinavian a tademaw ani pangangan. namaka di’tuway a kamu (sisulit i laylay) "saga"(冰島語:薩迦)tuni sulitan, sumanahay a ngisngis ci Eric (艾瑞克), namisausi manglay mipacuk tu tademaw, sisa namaka Iceland (冰島) paceba’ satu milaliw katukuh i tini.

艾瑞克一家及他們家的奴隸,從冰島往西北航行,尋找傳說中存的陸地。當他們在島上定居下來後,便把這座島取名格陵蘭,意思就是「綠色的土地」),希望能吸引更多的移民。這一個妙計果然成功,最終有約4000名北歐人移入。

Eric (艾瑞克) cacaya nu luma' nuheni atu kalung, namaka Iceland (冰島) pasaida i timulan amisan a paka balunga, mikilim tu nakamuwan a lala'. patideng sa kunuheni tu kakitidaan, panganga hantu nuheni kina subal tu Greenland (格陵蘭), iminida u langdaway a lala' han, mangalay a pakatineng tu katuuday  tayni mabulaw. tuni sausiyannida malaheci, sa sepat a patek ku nuamisan nu Europe (北歐) a tademaw tayni i tini mabulaw.

北歐人的定居點在15世紀突然消失,這很可能是因為「小冰期(全球氣溫下降的一小段時期)」引起普遍的食物缺乏造成的。現代挖掘出來那個時期的居民遺骨,都有營養不良的特徵。不過,從另一個角度來說,因紐特人土著居民並沒有受到太大影響。

nuamisan nu Europe (北歐) nu muenenga itini i 15 se-ci alw malawpes, uinihantu u adidiay ani kasi sulaan (diheku nami ku kitakit a puyu kunika dihekuan) sisa kai naian ku cancana a kakanen. aydaay a tademaw makudkud nuheni ku naayaway a u kak. inai nami kuyu iyu sa. nika nudumaan a sasakamuen, nu Newt a tademaw (妞特人) caay ka hicahica sa.

目前所知道「北歐人定居在格陵蘭」的最後一項證據,是一封西元1424年由格陵蘭寄至冰島的信件,之後就再沒有發現過北歐人定居格陵蘭的歷史證據。

katinenga ayda (nuamisan nu Europe (北歐) a tademaw patideng tu luma i Greenland (格陵蘭) ) a sadikuday a kakatinenga, nu cacaya a tigami siyun 1424 mihcan namaka Greenland (格陵蘭) patayda tu tigami i Iceland (冰島), nikudan satu caaytu paka adih tu nuamisan nu Europe (北歐) a tademaw siluma a patideng i Greenland (格陵蘭) a sasa kamuen nu likisi.

u tademaw (人口)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

2013年1月估計,88%的人口為「紐特人」。

2013 mihcan cacay a bulad ni sausiyan, 88% a tademaw u nu Newt a tademaw (妞特人) .

格陵蘭的人口密度非常低,而且人數呈下降趨勢。這是因為當地晝夜時間非常極端,影響當地人作息,所以當地人患上心理疾病的風險,比世上仼何一個地方都要高。自殺率也因此極高。

Greenland (格陵蘭) mada decdec ku tademaw nuheni, maselep ku tademaw nuheni. uyu demiad nuheni mahicay kiya, malawlaw kuni kaudip nu heni, sisa ui tidaay a tademaw si imelalang tu namaka balucu'ay a adada, miki talakaw tu nutaw a niyadu', kina pataya miki talakaw tu.

lalangawan (文化)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

格陵蘭文化以「紐特人」的文化為主,並受到維京人(Vikings)的探險文化的影響。部分因紐特人仍然以捕魚為生。

Greenland (格陵蘭) a lalangawan u  Newt a tademaw (妞特人) a lalangawan ku ngangan, mapatapal nu Vikings (維京人) mitahaw tu lalangawan a kakawaw. unipi buting ku kawaw nuhini.

格陵蘭開始吸引遊客參觀,遊客在這裡可以參加狗拉雪橇比賽、捕魚、健行和跨島(在不同的島)滑雪。

Greenland (格陵蘭) malingatu mililid nu labang tayni miadih, labang hantu taneng milihida tuni pitengteng tu nu wacu i sulesuleda’an masasedsed, mibuting, muculil milaylay tu udip, atu tayda i nutawan a subal (caaya kalecad a subal) misalama’ tu lamenenga a suleda.

在第40屆「世界聖誕老人大會」上,格陵蘭被公認是「聖誕老公公真正的故鄉」。

saka sepat a pulu (kitakid nu sentan lawden a kawaw), Greenland (格陵蘭) pala (Sen-tan babalaki nu tadengaay a niyadu’ay)

aadupan atu langaw (動物、植物)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

格陵蘭的植物以「苔原植物」(像青苔的植物)為主,包括大麻、苔草、羊鬍子草和地衣。一些無冰地區,除了矮小的樺樹、柳樹外,幾乎無的樹木生存。

langaw nu Greenland (格陵蘭) (u damay a langaw) (mahida u langaw nu damay) sa. idaw ku tama, damay a lutuk, ngisngis nu sidi a lutuk atu nu lala' a dikuc nu lutuk. nui naiay ku suleda nu niyadu’, apuyu ku hawsu’, liwsu’, caay ka udip namin kuni paluma'an.

格陵蘭在漫長的冬季沒有太陽(極夜現象)。但在夏季由於24小時的日照(極晝現象),因此有大量來此繁殖的鳥類。許多植物在夏天生長旺盛。

Greenland (格陵蘭) hatidaay tu nutenes ku kasienewan i naay ku cilal (du’ud sa). u lalud hatu sabaw tu sepat ku takelal (takelal sa) sisa yadah ku tayniya nu mabahela a ayam tayni i tini sidibu siwawa, yadah ku i laluday  a langaw kapah ku langa.

雖然許多鳥類在冬季來臨之前又飛向南方,但也有些鳥全年都居住於此,包括雷鳥和小雪巫鳥。

amica kuni ka yadah nu ayam tayni i tini kasinewan hantu mubahel tu pasayda i timulan amabahel, idaw ku pamihmihcaan i tini a mueneng, u lei ayam atu ciwciu ayam.

格陵蘭島是北極熊的家園。其他動物還有狼、北極狐、北極兔、馴鹿和旅鼠等。大批麝牛分布於島的北部,牠們有極厚的外皮,能保護牠們不受冰冷的北極風凍害。 在沿岸水域常見鯨和海豹。鹹水魚有鱈、鮭、比目魚和大比目魚。

Greenland (格陵蘭) u luma' nu paci tumay. idaw hinay ku lang, pacihu, paci a du’ kakakunga a ngabul atu laladayan a edu sa. yadah ku sekatalan mababenis i subal nu amis, kubatul ku bangs nu heni caay katalaw tu paci bali nu suleda ani ka duka.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]