Macedonia

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋
Flag of Macedonia.svg
u hata nu Macedonia

u Macedonia (馬其頓, Ma-Ce-Dun) sa i labu nu O-Cuo (歐洲), itiza i 41 50 N, 22 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 25,713 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 25,433 sq km, u ahebal nu nanumay sa 280 sq km.

hamin nu tademaw sa 2,100,025.

kakalukan umah sa 44.30%, kilakilangan umah sa 39.80%, zumaay henay umah sa 15.90%.

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Skopje.

kakingingan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 8 bulad 9 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Gjorge Ivanov, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 5 bulad 12 demiad.

likisi nu ayda (歷史概況)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

西元6世紀末斯拉夫民族開始遷入馬其頓並定居,並改信奉東正教。西元9世紀馬其頓之斯拉夫王國成立,而在10世紀時衰落。馬其頓頻遭外族侵入並更換諸多外族統治者,自11世紀起,馬其頓人曾發動數次起義,均為統治者撲滅,自1392年起馬其頓淪入鄂圖曼土耳其帝國統治達五世紀之久。

nikudan ni kilisetu 6 a seci (世紀) tu lawpes Se-La-Hu a binacadan (斯拉夫民族) malingtu malimad tayda i Ma-Ci-Dun (馬其頓, Macedonia) mueneng, u nipisigiaan nuheni u tuncingcaw (東正教). i 9 a seci mapatudeng ku Ma-Ci-Dun Se-La-Hu wan-kuo (馬其頓斯拉夫王國), tinii 10 seci sa caay tu lekal. hinamalimad ku nutaw a niyadu'ay tayni i Ma-Ce-Donia (馬其頓) micumud paliyuna tu nutaw a mililiday, namaka 11 a seci lingatu Ma-Ce-Dun (馬其頓) a tademaw kinapina manglay palekal, mademec tu udaw tu kumi kuwanay, namaka 1392 a mihecaan Ma-Ce-Dun (馬其頓) mala makuwan nu Er-Tu-Man-Tu-Er-Ci-Di'-Kuo (鄂圖曼土耳其帝國), matenes ku makuwanan nu 5 a seci.

1913年爆發第二次巴爾幹戰爭,戰後簽署「布加勒斯特和約」,由保加利亞、希臘及塞爾維亞三國瓜分馬其頓。1919年第一次世界大戰後正式追認保、希、塞三國割據馬其頓。1944年8月「南斯拉夫民主聯邦」成立,馬其頓各地區代表決議成為南斯拉夫聯邦之一員。1945年4月南聯總統狄托將馬其頓升格為南斯拉夫聯邦六個加盟共和國之一,奠下馬其頓的獨立基礎。

i 1913 a mihecaan malepacaw ku sakatusa a Pa-Er-Kan bulawan (巴爾幹戰爭), namamin satu maka kiyaku tu Pu-Cia-Le-Se-Te' sulul (布加勒斯特合約), Paw-Cia-Li-Ya (保加利亞), Si-La (希臘), Sai-E-Wui-Ya (塞爾維亞) ina tatuluay a kanatal makakilac tu Ma-Ce-Dun (馬其頓). 1919 a mihacaan nipihezek tu sakacacay a kitakitay a bulawan (第一次世界大戰) nikalepacawan malingatu misuayaw tu tuluay a kanatal mikilactu Ma-Ce-Dun (馬其頓).1944 a mihecaan waluay a bulad patideng ku Nan-Se-La-Hu ming-cu-lyan-pan (南斯拉夫民主聯邦), kacuwacuwaay a mikeliday i Ma-Ce-Dun (馬其頓) mahmin panutek hantu milihida tu Nan-Se-La-Hu lyan-pan (南斯拉夫聯邦). 1945 a mihecaan sepatay a bulad palekal ku Nan-Se-La-Hu ming-cu-lyan-pan cong-tung (總統) "Dituo" tu Ma-Ce-Dunan (馬其頓) mala misakaputay i Nan-Se-La-Hu ming-cu-lyan-pan, enemay a sakicabay kung-he-kuo (加盟共和國) u maasipan tu i labu ku Ma-Ce-Dunan, mipulung tu enemay a kung-he-kuo (共和國), sa masacacay tu kunuheni.

1991年南聯解體,馬其頓共和國經過外交折衝,順利於9月8日宣布獨立,同年11月17日馬其頓共和國制定新憲法。1993年4月8日以前南斯拉夫馬其頓共和國Former Yugoslavia Republic of Macedonia(FYROM)之名稱加入聯合國。2019年2月12日為解決與希臘之國名爭議,正式改名為「北馬其頓共和國」。

1991 a mihecaan maliwasak tu Nan-Se-La-Hu lyan-pan (南斯拉夫聯邦), Ma-Ce-Dun kung-he-kuo (馬其頓共和國) nama sasakamu atu nutawan a kanatal masasulaecu, sisa i siwaay a bulad waluway a demiad pakatineng amisatekeday sa, nuuyda a mihecaan tu sabaw cacay a bulad sabaw pitu a demiad pasa baluhay tu hulic sian-fa (憲法).1993a mihecaan sepatay a bulad waluay a demiad milihida ku Ma-Ce-Dun tu katuuday a kanatal (聯合國) kaw nuayawan a ngangan nu Nan-Se-La-Hu- Ma-Ce-Dun kung-he-kuo (南斯拉夫馬其頓共和國, Former Yugoslavia Republic of Macedonia, FYROM). 2019 a mihecaan tusaay a bulad sabaw tusa a demiad miwanan tu Si-La (希臘) nika cinglaw kungangan sisa pasumad hantu Amisay-Ma-Ce-Dun (北馬其頓) kung-he-kuo.[1]

cence nu ayda (政治概況)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

北馬其頓(前「馬其頓」)憲法於1991年11月20日生效。總統為國家元首及軍隊統帥,任期5年,由人民直接選舉產生,總統選舉採兩輪決選制。政體係議會民主制。內閣由總理及各部首長組成,行使行政權。

Pai-Ma-Ce-Dun (naayawan Ma-Ce-Dun) i hulic sa 1991 a mihecaan sabaw cacay tu cacay a bulad tusa a bataan a sidadeng. Cun-tun (總統) hantu u tadengay nu kanatal a sakakaay atu mikuwanay tu hitay, lima a mihecaan ku kiyaku nuheni, u binawlan ku misingkuway (選舉) a patapabaw, nipi singkuw kina tusaan a singkuwan. cen-ti (政體, wayway nu cen-ci) sa u giing kumisa kapahay tu tademaw. u labu nu mikuliya u cun-li (總理) atu nu katuuday a sakakaay nu pulung a nipakatideng () mikuwan atu misakakawaw.

總理掌行政權,為最高行政首長,由國會多數黨領袖出任,須經總統提名並獲國會同意。重要職權包括:向國會提出法案、執行法律、承認外國政府、與外國締結邦交、提名駐外使節等。

Cunli kumi kuwanay tu mikuliay, tadengay u sakakaay nu tapang. nu katuuday nu kanatal a sakakaay a tahekal, aw cungtun ku panganganay a tuiyan nu katuuday a kanatal. u kasaetiman kawaw sa, patahekal i kuohui (國會) tu sasakamuen, patahekal tu hulic、palu tadenga tu nutaw a sihu、atu nutaw a kanatal sakalecabay, patahekal panganga tu sakay putah a sakakaay.

「馬其頓共和國」與鄰國希臘因國名爭議(希臘境內有馬其頓省,希臘人認為馬其頓之國名影響希臘之權益),兩地未能直接飛航,兩國關係自1991年馬其頓獨立後向來緊張。為解決爭議,兩國經過27年後,終於在2018年6月12日簽署普雷斯帕協議(Prespa Agreement),該協議至2019年初生效,希臘撤回在歐盟及北約對馬其頓入會之否決權,而馬其頓共和國則於同年2月12日正式改名為「北馬其頓共和國」。

Ma-Ce-Dun kung-he-kuo(馬其頓共和國) atu sakabiyaw nu kanatal Si-La (希臘) masasu alaw tu ngangan (ilabu nu Si-La (希臘) idaw ku ) Ma-Ce-Donia (馬其頓) niyadu’, Si-La (希臘) a tademaw hinisa tu kanatalay a ngangan u Ma-Ce-Dun (馬其頓) micayatay tu Si-La (希臘) a kawaw sa), nu tusaay a pala caay kasa su bahel tu belbel, nina tusaay a kanatal namakayda i 1991 a mihecaan masa cacay kina Ma-Ce-Donia (馬其頓) sa mabiyalaw tu. mangalay misakapah tu nikacinglawan, nina tusaay a kanatal namakayda tusa a bataan pitu a mihecaan, iniwtu i 2018 a mihecaan enem a bulad sabaw tusa a demiad masasulit kunu heni tu Lasepa’a sasulitan (Prespa Agreement), nika nikasasulitan katukuh i 2019 a mihecaan asiwantan, Si-La (希臘) hatu patalumaen nui O-Mon (歐盟) atu Peieyi tuni picumud nu Ma-Ce-Dun (馬其頓) tuni kai kaiyan a nipatideng, u Ma-Ce-Dun (馬其頓) kunhekuo i nuyda a mihecaan tusa a bulad sabaw tusa a demiad tatenga masumad ku ngangan u Amisay Ma-Ce-Dun kun-he-kuo (北馬其頓共和國) han.[2]

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]