Macedonia

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋
Flag of Macedonia.svg
u hata nu Macedonia (馬其頓)

Macedonia (馬其頓)

u Macedonia (馬其頓, Ma-Ce-Dun) sa i labu nu Europe (O-Cuo 歐洲), itiza i 41 50 N, 22 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 25,713 km2.

u ahebal nu lala'ay sa 25,433 km2, u ahebal nu nanumay sa 280 km2.

hamin nu tademaw sa 2,100,025.

kakalukan umah sa 44.30%, kilakilangan umah sa 39.80%, zumaay henay umah sa 15.90%.

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Skopje (史高比耶).

kakingingan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 8 bulad 9 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Gjorge Ivanov, micakat a demiad sa i 2009 a mihcaan 5 bulad 12 demiad.

ayda nu laylay (歷史概況)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

西元6世紀末斯拉夫民族開始遷入馬其頓並定居,並改信奉東正教。

nikudan ni kilisetu enem (6) a seci (世紀) tu lawpes Se-La-Hu a binacadan (斯拉夫民族) malingatu malimad tayda i Macedonia (馬其頓) mueneng, sumaden kunipisinggia tu tunceciw (東正教).

西元9世紀馬其頓之斯拉夫王國成立,而在10世紀時衰落。

nikudan satu nu siwa (9) a seci Macedonia Slavic wan-kuo (馬其頓之斯拉夫王國) mapatideng, tinii i cacay a bataan (10) se-ci caay tu lekal.

馬其頓頻遭外族侵入並更換諸多外族統治者,自11世紀起,馬其頓人曾發動數次起義,均為統治者撲滅,自1392年起馬其頓淪入鄂圖曼土耳其帝國統治達五世紀之久。

Macedonia (馬其頓) madebung nu hekalay a binacadan sa mapaliyun satu u hekalay a tademaw kumi kuwanay, namaka sabaw tu cacay a (11) a seci sa, Macedonia (馬其頓) a tademaw kinapina palekal tu sakaada, palawpe han numi kuwanay, namaka cacay a malebut tulu a lasubu siwa a bataan idaw ku tusa (1392) a mihcaan Macedonia (馬其頓) mala Ottoman Turkish hungti a kanatal (鄂圖曼土耳其帝國) makuwaw makaala tu lima a secian ku tenes a makuwanan.

1913年爆發第二次巴爾幹戰爭,戰後簽署「布加勒斯特和約」,由保加利亞、希臘及塞爾維亞三國瓜分馬其頓。

cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku tulu (1913) a mihcaan sakatusa nu Balkans (巴爾幹戰爭) ani kalepacawan, mahedek satu malepacaw masasulit tu Pu-Cia-Le-Se-Te' a sasulitan (布加勒斯特合約), u Bulgaria (保加利亞), Greece (希臘), Serbia (塞爾維亞) tatuluay a kanatal makakilac tu Macedonia (馬其頓).

1919年第一次世界大戰後正式追認保、希、塞三國割據馬其頓。

cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku siwa (1919) a mihcaan nipihedek tu sakacacay a kitakitay a bulawan (第一次世界大戰) nikalepacawan malingatu misuayaw tu Paw, Si, Say nu tuluay a kanatal mikilac tu Ma-Ce-Dun (馬其頓).

1944年8月「南斯拉夫民主聯邦」成立,馬其頓各地區代表決議成為南斯拉夫聯邦之一員。

cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku sepat (1944) a mihcaan waluay a bulad patideng ku "Nan-Se-La-Hu ming-cu-lyan-pan (南斯拉夫民主聯邦)", Macedonia (馬其頓) nu namaka cuwacuwaay a niyaduan a mikeliday panutek mala Nan-Se-La-Hu lyan-pan (南斯拉夫聯邦) a kanatalan.

1945年4月南聯總統狄托將馬其頓升格為南斯拉夫聯邦六個加盟共和國之一,奠下馬其頓的獨立基礎。

cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku lima (1945) a mihcaan sepatay a bulad nanlan cong-tung (總統) ci "Dituo" Macedonia (馬其頓) macakat tu Nan-Se-La-Hu lan-pan (南斯拉夫聯邦) enemay a micumud mapulung a kung-he-kuo (共和國), misiteked tu kunuheni a masacacay.

1991年南聯解體,馬其頓共和國經過外交折衝,順利於9月8日宣布獨立,同年11月17日馬其頓共和國制定新憲法。

cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan timulan a nikapulungan maliwasak, ), Macedonia kapulungan a kanatal (馬其頓共和國) nama hekal a cabay masasuada, kapah satu a caluway i siwa a bulad walu a demiad mihapu tu masa cacay misitekae kamisa, tawya a mihcaan sabaw tu cacay a bulad sabaw tu pitu a demiad Macedonia (馬其頓) pulung nu kanatal pabaluhay tu hulic sian-fa (憲法).

1993年4月8日以前南斯拉夫馬其頓共和國Former Yugoslavia Republic of Macedonia (FYROM)之名稱加入聯合國。

cacay a malebud siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku tulu (1993 ) a mihcaan sepat a bulad waluay a demiad naayaway a Nan-Se-La-Hu- Ma-Ce-Dun kung-he-kuo (南斯拉夫馬其頓共和國) Former Yugoslavia Republic of Macedonia, FYROM) a ngangan ku sapicumud tu lanhekuo.

2019年2月12日為解決與希臘之國名爭議,正式改名為「北馬其頓共和國」。

tusa a malebut cacay a bataan idaw ku siwa (2019) a mihcaan sapiwananaw tu kawaw atu Greece (希臘) nu kanatal a ngangan, tatenaay tu a ngangan han u Amisay-Ma-Ce-Dun (北馬其頓) kung-he-kuo.[1]

cence nu ayda (政治概況)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

北馬其頓前「馬其頓」)憲法於1991年11月20日生效。

amisay a Macedonia (馬其頓) nuayawan "Macedonia 馬其頓" u hulic sa i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan sabaw tu cacay a bulad tusa a bataan a demiad amadateng.

總統為國家元首及軍隊統帥,任期5年,由人民直接選舉產生,總統選舉採兩輪決選制。

cung-tung (總統) u tadenga'ay nu kanatal a sakakaay atu nu hitay amikeliday, lima a mihcaan kunika kiyaku mikuwan, u binawlan a tademaw ku misingkuway (選舉) a patideng, cung-tung misingkiw a kina tusaan a misingkuw kiya matatungu sa.

政體係議會民主制。內閣由總理及各部首長組成,行使行政權。

cen-ti 政體 u ihun mincuce. u labu nu cun-li (總理) atu nu katuuday a sakakaay nu pulung a nipatideng,mikuwan tu misakakawaw.

總理掌行政權,為最高行政首長,由國會多數黨領袖出任,須經總統提名並獲國會同意。

Cun-li kumi kuwanay tu kawaw, satalakaway nu tapang, nu kuohu katuuday a tan nu mililiday a patahekal, u cung-tun ku panganganay aw kuohu kumi duiay.

重要職權包括:向國會提出法案、執行法律、承認外國政府、與外國締結邦交、提名駐外使節等。

kasa'timan a kawaw sa: pasayda i kuohu (國會) patahekal tu sasakamuen, patahekal tu hulic, palu tadenga tu nutaw a sihu, atu nutaw anikalecabayan, patahekal panganga tu sakay hekal a sakakaay.

「馬其頓共和國」與鄰國希臘因國名爭議(希臘境內有馬其頓省,希臘人認為馬其頓之國名影響希臘之權益),兩地未能直接飛航,兩國關係自1991年馬其頓獨立後向來緊張。

Macedonia kapulungan a kanatal (馬其頓共和國) atu sakabiyaw nu kanatal Greece (希臘) masasu alaw tu ngangan (ilabu nu Si-La (希臘) idaw ku Macedonia (馬其頓) niyadu’, Greece (希臘) a tademaw hinisa tu Macedonia (馬其頓) a ngangan micayatay tu Greece (希臘) a kawaw sa), nu tusaay a kanatal caay kasasu bahel ku belbel, nina tusaay a kanatal namaka cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan Macedonia (馬其頓) masacacay satu mabiyalaw tu.

為解決爭議,兩國經過27年後,終於在2018年6月12日簽署普雷斯帕協議(Prespa Agreement).

mangalay misakapah tu nikacinglawan, nina tusaay a kanatal namaka tusa a bataan idaw ku pitu a mihcaan sa, iniwtu i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku walu (2018) a mihcaan enem a bulad sabaw tu tusa a demiad masasulit kunuheni tu Lasepa’a sasulitan (Prespa Agreement)普雷斯帕協議.

該協議至2019年初生效,希臘撤回在歐盟及北約對馬其頓入會之否決權,而馬其頓共和國則於同年2月12日正式改名為「北馬其頓共和國」。

nikasasulitan katukuh i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku siwa (2019) a mihcaan Greece (希臘) pata tikuen nuheni kui European Union (歐盟) atu Peieyi (北約) misuaay tu Macedonia (馬其頓) nipicumudan tu sakanai nu watan sa, tuni kai, u Macedonia (馬其頓) kunhekuo i nuydaan a mihcaan nu tusa a bulad sabaw tu tusa a demiad masumad ku ngangan u Amisay Ma-Ce-Dun kun-he-kuo (北馬其頓共和國) han.[2]

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]