Nepal

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋

Nepal(尼泊爾)

Nepal, i sasa nu Ci-Ma-La-Ya buyu (喜馬拉雅山), Di’tu mikiyadah tu tademaw, biyu hantu mikiyadah tu luma, liwanen ku kakelidan nu babalaki a kanatal.

siwkay[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

Flag of Nepal.svg
u hata nu Nepal

u Nepal sa i labu nu Ya-Cuo (亞洲), itiza i 28 00 N, 84 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 147,181 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 143,351 sq km, u ahebal nu nanumay sa 3,830 sq km.

hamin nu tademaw sa 29,033,914.

kakalukan umah sa 28.80%, kilakilangan umah sa 25.40%, zumaay henay umah sa 45.80%.

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Kathmandu.

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 28 bulad 5 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

Nepal (orthographic projection)
Nepal - Location Map (2013) - NPL - UNOCHA

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Bidhya Devi Bhandari, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 10 bulad 29 demiad.


peo-da-ha tabakiay a fu-ta (博達哈大佛塔, Boudhanath Stupa)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

博達哈大佛塔於加德滿都東北方向約10公里處。塔高38米,周長100米,是全世界最大的圓佛塔,也是聯合國人類文化遺產之一。[3]也是加德滿都最神聖的佛教朝拜聖地之一。博達哈大佛塔的白色巨大穹形(圓拱形),象征寬大為懷的思想,穹形上方還有一個方形尖塔,塔尖是金色的,四面都畫有巨大的佛祖眼睛。[2]塔底的外緣,刻有108尊阿彌陀佛的小浮雕。[3]

peo-da-ha tabakiay a fu-ta (博達哈大佛塔, Boudhanath Stupa) i Cia-De-Man-Du (加德滿都) nu waliyan amisan a pasaydaan i 10 kunli a kakitidaan. talakaw sabaw tulu idaw ku walu a lawat, tanayu han cacay a lasubu a lawat, satabakiyay nu kitakit nu makimulmulay a fuota (佛塔) u nika pulunga nu binacadan atu lalangawan.[1]

duma satu Cia-De-Man-Du (加德滿都) u hina taydaan nu micingaway a tataydaan. peo-da-ha (博達哈) sa tabakiya nu salengacay a makimulmul nu nisangan tu amituhu, mami sa midiputay tu katuuday atu sapidatengaw tu kawaw, ipabaw numa kimulmulay nu masikakuway amadicemay, yudicem hantu ukimkiman, iliwliw hantu idaw kunipikulit tu satabakiyay nu mata.[2] sasa nu liwliwan, idaw kunipi tuktukan tu suli tu 108 cung tu nikabawbaw nu amituhu a sulit.[3]

佛塔周圍掛滿了隨風飄揚的經幡(上面寫經文的旗子),有紅、綠、藍、白、黃五種顏色,分別代表構成世界的五種基本元素。尼泊爾信徒在博達哈大佛塔祈禱時,會順時針方向繞行,一邊數念珠、背經文,一邊轉動祈禱輪。

liwliw nu amituhu a sasing mabihbih tu nu payapay ku sulit i hata’ (i pabaw idaw kusulit i payapay) idaw ku sumanahay, sumilaway, langdaway, sanglacay, kalawlawan lima a kulit, sisa mala nu kitakitay a limaay nu sakasiwantan.[4]

每年藏曆新年期間(西曆2月左右),都會有喇嘛在此舉行盛大的祭典,成千上萬的朝聖人潮從四面八方湧入,將博達哈佛塔裝點得熱鬧非凡。

numihmihcaan tu baluahay amihecaan (nu amuhun a demaad tu tusaay a bulad) idaw ku Lama (喇嘛) itini asikawaw tu tabakiya a nipisalisin, nunamaka cuwawcuwaway atdemaw atani misalisin, sakapah nuheni ku peo-da-ha tabakiay a fu-ta (博達哈大佛塔) misa bangcal sakacinglawan.[5]

2015年4月尼泊爾發生8.1級地震,博達哈大佛塔的主體建築頂部開裂,副塔坍塌,經過一年多的修復才恢復原貌。

2015 mihcaan tu sepatay a bulad Nepal (尼泊爾) tabaki ku ninel idawya 8.1ci, peo-da-ha tabakiay a fu-ta (博達哈大佛塔) nunipatidengan tuluma mapela’ ku tungduh, sakatusa anisangaan mapeladtu, hamahan nuheni amisanga makaala tu cacaya a mihcaan kya masanga mahidatu usang nu naayaway.[6]

Ku-Ma-Li tatayna a Di’tu (庫瑪麗女神, Kumari)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

庫瑪麗是尼泊爾的「活女神」,由還沒有月經的處女擔任,被視為守護皇家的女神「塔蕾珠」的化身。這個風俗起源於17世紀。包含加德滿都在內,幾個大城市都有守護當地的庫瑪麗女神。

Ku-Ma-Li (庫瑪麗) u Nepal (尼泊爾) maudipay nu tatayna a Di’tu, nu caaya henay kabulad a sikawaw, sakaadihan mamidipud tu hun-cia (皇家) a tatayna a Di’tu ci Talacu (塔蕾珠) nu mapalaway.

加德滿都的庫瑪麗地位最高。女孩一旦確認成為加德滿都的庫瑪麗,就要離開家,住在寺廟中。她平日走路都要坐神轎,雙腳不能碰地。平日她閉門不出,只有在特殊的節日和時間段才會讓民眾前往膜拜,並受她祝福。如果庫瑪麗月經來了,或流血,她就要退位。

Cia-De-Man-Du (加德滿都) a Ku-Ma-Li (庫瑪麗) satalakaway ku ngangan nida. u tatayna anu mala Cia-De-Man-Du (加德滿都) a Ku-Ma-Li (庫瑪麗), sa amiliyastu tu luma, aydatu i biyu a mueneng. muculil tu demidemiad cinida sa ahuwaden nutaw cinida a mueneng i labu, u kukuhantu acaay pitiyung tu lala'. tu demidemiad hantu ilumatu acaay ka tahekal, itida sa acacay picidekan nu kalimulakan atu niditekan a demiad kya taneng tayni ku katuuday mipaipai, kya pada'suen nida. anu ci Ku-Ma-Li (庫瑪麗) mabulad tu , anu maidangtu sa atahekal tu cinida.

庫瑪麗在信眾前不輕易流露感情,如果她對信眾作出突然的行為或表情,那可能表示信眾將有的不幸。例如:

突然嚎哭或大笑:重病甚至死亡

抽泣或揉眼睛:生病,瀕臨死亡

發抖:牢獄之災

拍手:國王會有不測

動手抓食供品或禮物:破財

Ku-Ma-Li (庫瑪麗) itini nu ayawan nu singaw caayka dihemay kuyu bihid, anu misa takah tu wayway, asi kawaw tu ku singaw sa:

alaw muangic alaw matawa: nupihaceng nu imelang mapatay

mitengteng tu simal atu mi necnec tu mata: imelangay , mamapatay

mamilmil: u sakapulul

mitalatela: ainai ku laheci nu kuowan

ulima’ ku sapiyala tu cancanan : malawpes mala pakuyucay[7]

Du'-Pa putah (杜巴廣場)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

i Cia-De-Mang-Du idaw ku kitakitay a lalangawan liwan nuni pahetik nu babalaki (遺產). nanu malebut nuni culilan nu babalaki ku tuluay a malumanay a hun-kun (皇宮) a putah: Cia-De-Mang-Du-Du'-Pa (加德滿都杜巴) putah, Pa’-Tam-Du’-Pa (帕坦杜巴) putah atu Pa-Te-Kang-Du’-Pa (巴特崗杜巴) putah.

i labu nu Cia-De-Mang-Du diheb/helung (加德滿都谷), idaw ku tuluway a malumanay a niyazu': Cia-De-Mang-Du (加德滿都), Pa’-Tam (帕坦) atu Pa-Te-Kang (巴特崗), atu liwliw nu niyadu', mala tapang tusu nu Ni-Puo-Er (尼泊爾). ina tuluay malumanay a niyazu', idaw ku cacay a Du’-Pa pudah (杜巴廣場), naw niya tatuluay a wan-kuo (王國) a Wan-Kun putah (王宮廣場). Ni-Puo-Er (尼泊爾) Ma-La-Wancaw (馬拉王朝) sakaenemay a kuo-wan (國王) namapatay, nu tatuluay nida a wawa mala kuo-wan, miliwasak tu lala', makiayw nida ku Si-Can (西藏) tuni pipuud du sapisiwbay, mababulaw , satabaki han nida kuni pisanga' tu Wan-Kun Putah (王宮廣場). u Du'-Pa putuh hami hanida ku Ni-Puo-Er (尼泊爾) 16 a seci katukuh 19 a seci tu laad nu Ni-Wa-Li (尼瓦利) nu malumanay a biyu (寺廟) nipisanga'an atu kun-tian (宮殿), ayda hantu mala sakadimelan a kitakit nuni pahatik nu babalaki.[8] 

Ci-Wan kanatalay a aaidangan (奇旺國家公園)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

i sasa nu Si-Ma-La-Ya buyu' (喜馬拉雅山) ku Ci-Wan (奇旺) kanatalay a aaidangan, u saadidiay a nipecian nu katuuday a masengetay a kakitidaan, kakitidaan naw Iin-Du' (印度) atu Ni-Puo-Er (尼泊爾) a buyu'. i labu nu buyu' yadah ku canacanan a kilakilangan atu aadupan, idaw ku nu mapulungan atu muengenana Ya-Cuo (亞洲) nu cacayay a singawa' nu si-niw (單角犀牛), idaw henay ku Mem-Cia-La a lukedaw (孟加拉虎), sadikuday a dadiputen nu kakitidaan sa.[9]

laylay a kakanen (傳統飲食)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

Ni-Puo-Er (尼泊爾) laylay a kakanen u bangcal nu kulid bangsis ku kali (咖哩) niliyulian.

Ni-Puo-Er (尼泊爾) inayi' ku cidek nu kakanen nuheni sa, yadahay ku kakanen nika unama kayday i Iin-Du' (印度) a ninanamim sumaden nuheni kuyu kanen, idaw kunu namakadaay i Si-Can (西藏) a nipinanam sa sumaden tu kuyu kanen. Ni-Puo-Er (尼泊爾) a tademaw manumuh mukan tu hemay atu nisanga'an tu nu mimhun tu piyan, malinsu’ (馬鈴薯), lami' atu titi nu sizi, sakanamuhan u buling (牛奶) atu ucia (茶), yu misalami’ satu anu u titi atu lami’, paaledahen tu canacanan a bangsis palamel. caay kalecad ku laylay nu nisalami'an nu binabinacadan.

mukan satu tabakiyay a kapiya, idaw ku hemay atu nisang'an tu nu mimhun (麵粉) tu piyang, nu madimelay a luma’sa kaw u adidi'ay a kapiya idaw ku nilacul nu lami’ atu nipacikahan atu kabi nu lumingay, sa u kawanan a lima ku sapimimi tu hemay palami' aca amukan.[10]

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]