Poland

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋

Poland(波蘭)

Flag of Poland.svg
u hata nu Poland

u Poland sa i labu nu O-cuo, itiza i 52 00 N, 20 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 312,685 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 304,255 sq km, u ahebal nu nanumay sa 8,430 sq km.

hamin nu tademaw sa 38,523,261.

kakalukan umah sa 48.20%, kilakilangan umah sa 30.60%, zumaay henay umah sa 21.20%.

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Warsaw.

kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakining nu kanatal demiad sa 3 bulad 5 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Andrzej Duda, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 8 bulad 6 demiad.

likisi[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

波蘭地域已經有先民棲息。不過,今天波蘭民族的最直系祖先是西元前七百年左右這居當地的西斯拉夫人。2003年4月,印巴兩國先後表達了重新進行對話的意願,11月25日在實際控制線停火。

niyadu’ nu Poland (波蘭) nanu ayawan idaw tu kumuenenga itida. nika, aydaay a Poland (波蘭) a banacadan u kakawsan nuheni sa u siyun nu ayawan pitu a lasubu nu mikilulay sa nuitiniya a tademaw Si-Se-La (西斯拉) a tademaw. 2003 a mihcaan tu sepatay a bulad, In-tu (印度) atu Pa-Ci-Se-Tan (巴基斯坦) nina tatusaay a kanatal sakamusa milingatuaca kita a masasakamusa , sabaw cacay a bulad sabaw tusa idaw ku lima a demiad pasaluimengn nuheni kuni kalepacaw.

966年,梅什科一世接受基督宗教(天主教),使波蘭基督教化,這也讓波蘭至今仍和愛爾蘭並列為全世界天主教徒比例最高的國家。

966 mihcaan Maseke (梅入科) ise milayap tu kilisetu (tinsukiw), sa kilisetu ku Poland (波蘭). aydaay a Poland (波蘭) atu Ayelan (愛爾蘭) katukuh ayda u sayadahay nu kitakit nu tinsukiw a kilac nu satalakaway a kanital.

12世紀開始,因為隔壁神聖羅馬帝國的強大,波蘭王國不得不放棄一部分中歐領土、轉而保護東歐弱小的羅斯公國,導致之後將近800年在東歐的恩怨.

namakay sabaw tusa a se-c, itepalay nu Sen-cen Luo-Ma ti-kuo (神聖羅馬帝國) ku satabakiay, Poland (波蘭) wan-kuo ahicanaca kihaw ales hantu nuheni ku Cun-O (中歐) a lala, pasaidaen nuheni midiputay tu Tun-O (東歐) adidiay a Luo-se kunkuo (羅斯公國), masasu ada’atu Tun-O (東歐).

13世紀中葉蒙古西征波及了波蘭,蒙古帝國滅了大部份中亞國家及羅斯公國後入侵波蘭,但是這也是蒙古在歐洲領土擴張的極限,列格尼卡戰役中波蘭和條頓騎士團聯軍被蒙古軍完全殲滅,1260年代—1280年代又被四大汗國之一的金帳汗國侵略,使波蘭元氣大傷。

sabaw tulu a seci nu Mun-ku (蒙古) pasaidaen nuheni midebung tu Poland (波蘭), Mun-ku (蒙古) di-kuo (帝國) demecen nuheni ku Cun-Ya (中亞) a kanatal atu Luo-se kun-kuo (羅斯公國) nikudan debungen nuheni ku Poland (波蘭), nika uduma sa Mun-ku (蒙古) itini i O-cuo (歐洲) hatida satu kunipi saahebal, Leakenika (列格尼卡) tuni kalepacaw hen Poland (波蘭) atu tiwdun’(條頓) maka subauay a nika pulung nu hitay hiyan nu Muonku  (蒙古) ahitay mamim amademec.1260 -1280 mihcaan demecen naca nu sasepatay a kanatal nu Cincen (金帳) a kanatal misawacu, sa nai’satu ku laheci nu Poland (波蘭).

14世紀,波蘭和神聖羅馬帝國終於恢復和平,但也導致了波蘭遠離了中歐,正式成為東歐國家;13~14世紀波蘭和鄰國立陶宛大公國組成緊密的聯邦、兩國也經常在皇室上互相聯姻,最終波蘭立陶宛打退了分裂中的金帳汗國,脫離和蒙古人的臣屬關係,並取代蒙古韃靼人成為歐陸大國;

14 saci, Poland (波蘭) atu Sensnluomadikuo (神聖羅馬帝國) alaw msasu kapah tu. sa u Poland (波蘭) hamaw satu miliyas tu Couo (中歐), mala tatenengaay nu Duno (東歐) a kanatal. 13-14 seci Poland (波蘭) atu biyaw tu a kanatal Litawandakunkuo (立陶宛大公國) amelik patiden tu masakaputay a kanatal, nina tusaay a kanatal sawsawni itini i hunse (皇室) malalalumaan. satdkuday satu Poland litawwang (波蘭立陶宛) demecen nuheni ku masasuaday nu Cincehan (金帳汗) kanatal, miliyasen atu Mumku (蒙古) a tademaw nu lalabu nu nika hicahica, alannuhani ku Mumkutadan (蒙古韃靼) a tademaw mala Oluo (歐陸) satabakiya nu kanatal.

16至18世紀,兩國合併成單一的波蘭立陶宛聯邦、並且經歷了200多年的頂峰時期,並和東面崛起的俄羅斯沙皇國多次發生戰爭,以及和鄂圖曼帝國的戰爭這段時間波蘭立陶宛成了和西班牙帝國、神聖羅馬帝國、鄂圖曼帝國並駕齊驅的歐洲四強之一。

sabaw enem katukuh sabaw walu a seci, nina tatusaay a kanatal palacacayen nu heni tu Poland litawan (波蘭立陶宛) pulun a kanatal, sisa namakayda tu i tusa a lasubu a mihcaan ku sakapahay a ciday, atu nu waliyan ni palekalan nu E’luosesahun (俄羅斯沙皇) kanatal kinapina a malepacaw, atu E’tuman (鄂圖曼) kanatal ni kalepacawan sa nu Poland litawan (波蘭立陶宛) mahedektu atu Sipanya (西班牙) a kanatal Sensnluomadikuo (神聖羅馬帝國), E’tuman (鄂圖曼) kanatal, malecad atu Ocuo (歐洲) nu sepatay asaicelanga a kanatal nu cacay.

18世紀末期,波蘭-立陶宛聯邦極速衰弱,在神聖羅馬帝國境內的奧地利帝國、普魯士王國、和波蘭的老對手俄羅斯帝國三國聯手進行三次瓜分之下而亡國,從而開啟了之後200年中波蘭不斷被滅國、又不斷浴火重生的循環。

nikudan tu nu sabaw walu nu seci, Poland litawan (波蘭立陶宛) pulu nu kanatal amelik malawcu, itini i Sensnluomadikuo (神聖羅馬帝國) nulabu a Awtili (奧地利) a kanatal, Puluse wankun (普魯士王國) atu Poland (波蘭) nu ada’ nuheni tu E’luose (俄羅斯) kanatal nu tuluway a kanatal kina tuluwan kunuheni amipecih sa malawpes , sisa namakayda satu tusaay a lasubu nu Poland (波蘭) haymaw satu malawpis, haymaw satu  muliyawmuliyaw kuni kakapah.

1683年,波蘭國王率騎兵擊退了進攻奧地利的土耳其軍隊,保護了歐洲的完整,史稱維也納之戰。

1683 mihcaan, Poland (波蘭) kuowan ladayen nuheni ku hitay midebung amilepacaw tu Awtili (奧地利) nu Tueci (土耳其) a hitay, tada madiput nuheni ku Ocuo (歐洲), likisi sa u Wiyena (維也納) ani kalepacaw han.

19世紀,拿破崙一世戰敗後,波蘭的大部分領土屬於俄羅斯帝國沙皇的疆土,但在俄羅斯帝國發生十月革命後,波蘭於1918年11月取得獨立,成立了共和國,史稱波蘭第二共和國。

sabaw siwaw a seci, ci Napuolun (拿破崙) ese mademec namalepacaw satu, u kakitidaan nu Poland (波蘭) mahamim u E’luose (俄羅斯) kanatal  Sahun (沙皇) a lala, nika E’luose (俄羅斯) a kanatal kina puluan apacici a malepacaw sa , Poland (波蘭) itinitu i 1918 mihcaan tu sabaw cacay nu bulad misateked tu kunuheni, patideng tu pulung nu kanatal, isulit nu likisi hantu sa u Poland (波蘭) nu sakatusa a pulung nu kanatal.

sakaudip (經濟)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

1989年後,波蘭由蘇聯模式的計劃經濟向市場經濟轉型,GDP在1993至2000年間增長較為迅速,但到2001年由於國內消費投資減少以及全球經濟發展放緩影響,波蘭經濟的增長也開始放緩。加入歐盟後,經濟快速成長。

nikudan nu 1989 mihcaan Poland (波蘭) nu Sulan (蘇聯) awayway a naditekan tu sakaudip pasaida misumad tu sakaudip, GDP itini i 1993 katukuh 2000 mihcaan macunus ku amelik a kalamkam, nika katukuh 2001mihcaan namakayda inipicakayan tu cancanan mawada’mawada kunipi cakayan atu kitakit nu sakaudip mahaymaw ayda, Poland (波蘭) nu sakaudip mahamawmahaymaw tu ayda’. milihida tu O-Cuo a malasacabayay (歐盟) sa, u sakaudip kalawmkam satu a kapah a mucelak ayda.

波蘭自恢復獨立以來,經過1990年代的發展變遷,特別是在21世紀初的幾年裡,波蘭在歐洲的重要性越來越引人重視,甚至有望成為歐盟五巨頭之一。

Poland (波蘭) nami siteked satu, namakay 1990 mihcaan mapalekal satu anikasumad, micidak i 21 saci nuayawan a mihcaan, Poland (波蘭) itini i Ocuo (歐洲) nu sakae’timan sa alaw kaadihan tu nu katuuday, alaw a mala Omungo (歐盟) unu limaay satabakiya nu sakacaca nuheni.


sasinguan nu Poland (波蘭宗教)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

波蘭87.5%的人口信奉天主教,其餘的5%人口大多屬於東正教或基督新教。現在已經很少有依然忠實虔誠的遵守天主教的傳統習俗。

Poland (波蘭) 87.5 a kilac a tademaw u tinsukiw namim, liwan satu lima a kilac a tademaw u duoce (東正) a kiwkay atu kilisetu a baluhay nu kiwkay

ayda han adidi tu ku mitasekay tu nu tinsukiw a lalay.

雖然歷史上曾征服波蘭的普魯士和俄國都企圖壓制天主教,但反而堅定了波蘭人對天主教的信念。

amica kuni pisulit ilikisi nadebungan nu Poland (波蘭) a Puluse (普魯士) atu E’kuo (俄國) manglay mipenec tu tinsukiw, nika icelang ku sinku nu Poland (波蘭) a tademaw.

i-su (藝術)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

波蘭所設計的海報在國際間十分著名,在首都華沙設有世界上第一所海報博物館。

niseykiyan nu Poland (波蘭) a sinbung itini i kanatal usa mamelawan nu katuuday asi ngangan, itini i huwsa (華沙) idaw kuni patideng tu sayaway nu sinbung a kitakit nu puwukun.

而於二十世紀五十年代,在共產政權的統治下,政府對藝術創作的限制反而相對較小,而海報則因此成為了國民自由發聲的途徑。時至20世紀,波蘭所出產的電影海報仍然備受關注,被譽為「巧用抽象構圖和大膽用色,脫離了西方的藝術軌跡」。

i sabaw tusa a seci lima a pulu’ a ziday, aydaay a kuncen anikuwanan, sifu mikuwan tu telangan anipikawawan adidi kuni pihantayan, sisa u sibung hantu mala sasakamuen nu katuuday. Katukuh tu sabaw tusa a seci, nunipi kasi lahciyan nu Poland (波蘭) a iga’nu singbung katuud kumi adihay, sakamusa matineng misakainai tu kulit atu micidekay a kulit, alesen nuheni ku nu amisay a telangan a dadan.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]