Tai’an

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋
Tai’an(泰安鄉)

Tai’an(泰安鄉)

Tai’an(泰安鄉)a sakuwan ku Miaoli. kumud nu kalesakan, 602.88 km². (kalesakan nu lin-pan-ti 524.2 km², kalesakan nu paw-liw-ti 59.69 km²), u kasabinawlan, 4,814 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,508 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 3,986 ku yincumin a tademaw. u kasabinawlan, pakalatu 83% (Atayal) ku kasabinawlan. u Atayal ku sakalaniyazu’.

nikasakuwakuwan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

Tai’an (泰安鄉) mala walu a cuwen atu 16 ku niyazu’. kina 16 a niyazu’sa, B’anux(天狗部落), Maylubung(梅園部落), Mepuwal(象鼻部落), Mabanan(永安部落), Malabang(馬那邦部落), Suru(蘇魯部落), Pakwari(八卦力部落), Gali-hwan(南灣部落), Matabalay(榮安部落), Mabatuan(大坪部落), Tabilas(圓墩部落), Maibagah(司馬限部落), Sakuhan(細道邦部落), Swasiq(斯瓦細格部落), Maytayax(大安部落), Quwis awi’(砂埔鹿部落).

https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B3%B0%E5%AE%89%E9%84%89

Tai’an (泰安鄉)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

Tai’an (泰安鄉)是位於臺灣苗栗縣東南部的山地原住民鄉,北鄰南庄鄉、新竹縣五峰鄉,東接新竹縣尖石鄉,南臨臺中市和平區,西與卓蘭鎮、大湖鄉、獅潭鄉相鄰,為苗栗縣面積最大、人口密度最低的行政區,其面積約佔全縣的三分之一。

Tai’an (泰安鄉) itida i Taywan Miw-li-kin wali timulan a niyadu'an nu san-ti yincumin a niyadu'an, amisan sibiyaw tu Na-cuan a niyadu’, Sin-cu-kin Wu-fun niyadu’, waliyan mitules tu Sincu-kin Jianshi a niyadu’, timulan midadapi tu Tacun-se’Hepin a niyadu’, nutipan atu Cuelan-cen, Tahu a niyadu’, Shitan niyadu' mababiyaw, u Mewli-kin ku satabakiay nu lala’a kakitidaan, tademaw han saadidi'ay nu sin-sen a niyadu'an, u ahebal nu lala’ nuheni makaala tu mala tuluay tu cacay.

族群主要以臺灣原住民族泰雅族人、與漢人中的客家人。由於泰安鄉溫泉產業豐盛,素有「泰安溫泉鄉」雅號。

benacadan nu angangan han i Taywan yincumin Tayalu a tademaw, atu layak sanu ngayngayngayan. tada’ Tai’an  (泰安鄉) wincun saka silaculan a niyadu'an, sisa pangangan hantu  “Tayalu wincun a niyadu'an”han kuni panganganan.

likisi (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

在日本統治時代,本鄉境內各部落都屬新竹州大湖郡直轄的蕃地,戰後後才改制為山地原住民鄉,原為苗栗縣大安鄉,但由於與臺中縣大安鄉(今臺中市大安區)同名,1952年8月改名為泰安鄉迄今。

naw Dipun henay kumi kuwanay i tawya, nina niyadu’han u masa niyaduay unu Sincu-cuo ta’hu-cun ce-sia a lutuklutukan a kitidaan, nikudan satu namalepacaw sumad hantu tu santi yincumin a niyadu'an, naw Mewli-kin Taan-niyadu’a niyadu'an, namahida atu Tacun-kin Taan-niyadu’ “aydaay a Tacu-se Taan-niyadu’” malicad ku ngangan, i cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku tusa a mihcaan walu a bulad sumad han tu Tai’an  (泰安鄉) katukuh ayda kuni kasi nganganan.

zu’cihek a niyadu'an (象鼻部落)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

Tai’an cengelan lalangawan a kitidaan  Tai’an aadihan tuni kasilacan nu tuud (泰雅染織文化園區 泰安文物陳列館)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

士林部落:須從卓蘭鎮沿著大安溪河畔旁的公路進入,先到臺中市的達觀部落,過了士林水壩就到達士林部落,此部落的路標標示牌是以山豬的圖騰為之。

Selin niyadu’, amakayda i Cuo-lan niyadu’ mililis tu Ta-an a sawac tepalay nu dadan amicumud, sayaway makatukuh i Taycu-se a Takuwan-niyaduan, milakuuid tu Se-lin a cascasan makatukuh tu Se-lin-niyaduan, ninaniyadu’a sakatayda tida niyaduan a pasilusian han u pabuy nu kulid ku sapayaan ku sacumud tinaniyaduan.

su’wun (水文)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

本鄉主要的河川為大安溪、汶水溪以及大湖溪,汶水溪發源於泰安鄉梅園村標高2,618公尺的鹿場大山西南山谷,爾後匯集源自東洗水山的支流東洗水溪後轉向西,於汶水與大湖溪匯集。

nina niyadu’han u angangan nu sawac han u Ta-an sauwac,Wun-suy sauwac atu Ta-fu sauwac Wunsua sauwac u tapang nu nanum han i Taiyalu (泰安鄉) Mi’-yun niyadu’ talakaw han tusa a malebut enem a lasubu cacay a bataan idaw ku walu a kunce nuna ngabulan a kakitidaan i Tasan nutipan timulan nu masananggayya a buyu' a diheb, kapulung nu misilelilay a nanum namakayda i Dun-si-suy-san a silsil nu  lalitemuhan sa pasayda i nutipan, i wuin-suy atu Ta-fu sauwac nu kapulungan.

大安溪發源於雪山山脈之大霸尖山西側,向西流至東陽山北麓與支流馬達拉溪會合後,始稱大安溪,流經雪見、大安、象鼻部落、士林部落後,形成苗栗縣、臺中市交界。

Taan sauwac angangan han i Sia-san-abuyu'an nu Tapa’cun buyu' nu nutipan, pasaida nutipan kuni pisilesile nu nanum katukuh i Tun-yung buyu'an Palu’ atu kacacipi nu Ma-ta-la sauwac nu kalalitemuh han, pangangan han tu Ta-an sacac, makayda kuniipi silesilelan tu nu nanum i Sai-cen,Ta-an, Sanpi-niyadu'an, Se-lin niyadu'an, mala Mawli-kin (苗栗縣), Taicun-se (臺中市) nu kala litemuhan.

https://okgo.tw/butyview.html?id=2885

Mawli-kan Cuolan-niyadu' Cuolan papahanhanan a aidangan (苗栗縣卓蘭鎮 卓蘭休閒園區)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

「卓蘭休閒園區」位於位於大安溪畔丘陵地型的河階台地,北臨鯉魚潭水庫,

“Cuo-lan papahanhanan a aidangan” itida i Ta-an sauwac masa likeluhay a lala’ nu masaenalay a masa kayakaya’ a lalalalaan, amis han madadipi tu Li-i banawan,

該地原以生產茶葉、椪柑、大梨、枇杷等作物,後因柑橘價格不佳和農害之故,目前農業生產以花卉、有機蔬菜、香草、高接梨、芭樂、楊桃為主。近年休閒風氣興起,多數果農轉型為休閒農業,園區結合區內的休閒農場和景點,打造完整的休閒園。

nina niyadu' u sakasikawaw han u uciya, kama, laya’, ngipi ku kawaw nu sakayliwmah nuheni, sisa nikudansatu caay kakapah ku aca’ nu kama atu kasicilekayan nu umah hidasatu caay kaliwmah, ayda hantu u kaliwmahan nu sakasilacul han u balu, pakunida hananay a lami’, bangsisay a lutuk, nipata tules tu laya, kiyabes, latak ku tadapalumaan nuheni. aydahenay a mihcaan u papahanhanan nu aaidangan ku kaka liwmaah han amapalekal, nu katuuday a malukay sumaden tu nuheni ku sakayliwmah u sapapa hanhanan tuku kakaliwmahan nuheni, maaaedap kunuheni atu niyadu'ay a tademaw nu papahanhanan a aaidangan, kapah satu kunipi silud nuheni tu papahanhanan a aaidangan nu tataydaan.

https://okgo.tw/butyview.html?id=1033

suyeun cascas atu tabakiay nu ba’tu a diheb (水雲瀑布與巨石谷)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

巨石谷位在汶水溪的上游段,遼闊的溪谷中散佈著各種大小與顏色深淺的石頭,一眼望去錯落有致,別有一番風情。

tabakiay nu ba’tu a diheb itida i Wun-sua sauwac nu pabawan, u ahebal nu sauwac yadah ku tabakiay adidiay nu ba’ba’tuwan atu ilabu ihekal a kulitan nu ba’tu, pasayda adihen mahicaay kiya adihan, bangcal sa ataydan amiadih.

從巨石谷至水雲瀑布約需二十分鐘的時間,雖然有著絕佳的景致,但途中多為陡峭路段,且須以繩索攀爬頗高的距離,因此建議較無登山經驗的民眾須小心。

namakayda i tabakiay nu ba’tu adiheb han katukuh i Suy-wun cascas maka alatu tusaay a bataan nu lawat a tatukiyan, amica kuni ka bangcal nu tataydaan amidang, nika u caculilan han yadah ku masa likelikelunnay a dadan saka tauydansa a culilan, aw tuwasu’a laic ku sapikayakay tu talakaway a tataydaan a laad, sakamusa anu inai' ku katinengay amikayakaday han a tademawan amana pacici a tayda i buyu' ami kayad sa piadihi tuni kataydaan i buyu' sa.

苗栗縣泰安鄉 泰雅原住民文化產業區

Mawli-kin Tai’an  Atayalu yincumin lalangawan a sakaudip nu kakitidaan

https://okgo.tw/butyview.html?id=3223

「泰雅原住民文化產業區」佔地約為1.67公頃,苗栗縣政府為了要結合泰安溫泉資源與泰雅文化,在其中設置「泰雅文物館」與「打必拉斯溫泉公園」,做為保存及推廣泰雅文化的重要推手。

“Atayalu yincumin lalangawan a lalaculan nu kakitidaan” ahebal nu kakitidaan han cacay. enem pitu a kubu, Mawli-kin sifu manglay mipulung tu Taywan wuncun tu sakasilacul atu Atayalu a lalangawan, itida patideng tu “ Tayalu aadihan tu tuud”atu “ Ta-pila-se wuncun aidangan”, sapisingaan tu cacuduh han tu Tayalu lalangawan a anganganan nu cuduhan.

「泰雅文物館」內展品多元,平面展有泰安鄉內泰雅部落的遷徙與分布圖、當地泰雅族文化歲時祭儀介紹與照片,

“Tayalu aadihan tu tuud”yadah ku sapa adih tu cancanan nu aadihan, sapaadih han idaw i Tayan niyaduan ilabu’nu Tayalu niyaduay anika bulawan nuheni atu aadihan tu nika bulawan tu cudad, tawyaay a Tayalu nu lalangaw nu  tawyaay a kakawaw a pakatineng misiwkay tu nu tawyaay a kakawaw atu nu tawyaay a sasin paadih tu katuuday.

並規劃有木雕、籐編器具、織品服飾以及口簧琴等實體文物展,以及設置夜間森林體驗區、傳統生活竹屋區等地,讓遊客能實際參與並親身體驗泰雅族的傳統生活。

idaw kuni pilekakawaw nuheni tu nituktukan tu kasuy, nisangan tu uway a cancanan nu tuudan, nitenunan tu dikuc atu tubtub nu nisangaan aadihan tu cancanan a aadihan, atu nipatideng tu nulabiiay a kilangkilangan nu sasalamaan a kakitidaan, nu sumamaday anikaudip a laylay nu uli’auk anisangaan tu luma’nu kakitidaan, papilihida tu tayniay amidangay nu tademaw milihidatu kakawaw nuheni atu miliheda tu Tayalu nu laylay nu hican yumahidaay nu sakaudipan nuheni i tawya.

戶外場地則規劃有「打必拉斯溫泉公園」,民眾不僅可以來此免費泡腳溫泉外,假日更有藝文表演與原住民攤販,讓民眾欣賞原住民歌舞之餘還能享受部落美食,藉此推廣與傳承泰雅傳統文化,並為泰安帶來豐厚的旅遊人潮,活絡地方經濟。

sakay putah idaw kunipi lekakawaw nuheni tu “ Tapila-se wuncun kungyun”, nu taydaay a tademaw amidang sa acaay paacai kuni pisengel tu kuku i wuncun sa, pipahanhanan satu apilipayan idaw kunipa imung tu palaw atu kakanen nu patiyamay nu yungcumin a kakanen, nu taydaay a midangay a tademawan taneng miadih tuni paimung tu palaw nuheni idaw henay kuni papitaneng tu asu’ay a kakanen tu asu’ay a kakanen, imahini kunuheni amicuduh tu kakawaw atu milaylay tu Tayalu nu  lalangawan a kawaw, kya yadah ku matinengay tu sakatayni i Tayalu amidang kya yadah satu ku tayniay i tini amidang, kya mapalekal ku sakaudip nu itidaay a maudipay a tademawan.

https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B3%B0%E5%AE%89%E9%84%89

demiah (氣候)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

本鄉氣候屬於亞熱帶,溫和多雨,雨量由海岸向山區遞減,雨季主要在5月至9月。

demiad u sakacay kawcaledesan ku demiad, kadihdihkuwan ku demiad atu yadah nu udad, u yadah nu udad han nama kayda i bayu’ pasayda i buyu' hamawasa amawada’, u udadan han itida i limaay a bulad katukuh i siwaay a bulad.

namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]