United Kingdom

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋
u hata nu United Kingdom (英國)
歐洲大陸西北方向的兩個島嶼,其中標示的是較大的島嶼和較小島嶼的東北側。
聯合王國的位置(深綠色)– 歐洲(淺綠色及深灰色)– 歐盟(淺綠色)

United Kingdom (英國)

u United Kingdom sa i labu nu Europe, itiza i 54 00 N, 2 00 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 243,610 km2. u ahebal nu lala'ay sa 241,930 km2, u ahebal nu nanumay sa 1,680 km2. hamin nu tademaw sa 64,430,428.

kakalukan umah sa 71%, kilakilangan umah sa 11.90%, zumaay henay umah sa 17.10%.

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u London(倫敦).

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 0 bulad 0 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

laylay (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

在當今英國境內,人類存在的最早證據可追溯至大約78萬年前的英格蘭,在英格蘭發現的最古老的原始人類骨骼則可以追溯到50萬年前。

itini ayda nu UK (英國), tademaw nu itiniay satabalay a tatenga'ay nu tademaw taneng talaayaw mikilim kya pitu a bataan idaw ku walu a mang a mihcaan nu England (英格蘭), i England (英格蘭) makatepa tu nu mukasiay a yun-se a tademaw u ukak han taneng taneng mikilim talaayaw masausi tu lima a bataan a mang.

現代人類在舊石器時代晚期居住在該地區,而永久定居點僅在過去6000年內建立。現今不列顛南部,包括英格蘭大部與威爾斯,也曾是羅馬帝國的一個行省。

aydaay a tademaw nu ciuseci a zitay maudang idaw tu ku muenenga tina niyadu'an, tahdauc sa a muenengan i sumamadan nu enem a malebut a mihcaan a patideng. nu aydaay a Britain (不列顛) timulan, maala ku England (英格蘭) tabakiay a niyadu'an atu Wales (威爾斯),naw cacay a kenis nu Roma (羅馬).

在羅馬帝國的統治結束後,日耳曼諸民族開始遷入不列顛群島,英格蘭進入盎格魯-撒克遜時期,基督教在這一時期開始傳入英國。

itini i Roma (羅馬) kanatal nikuwan anika hedekan, Germanic (日耳曼) binacadan malimad taydan i Britain (不列顛) a niyadu'an, England (英格蘭) micumud tu Anglo-Saxon (盎格魯-撒克遜) a ztay, kilisetu a kiwkay han itida amalingatu midindu tu UK (英國).

1066年,法國諾曼第公爵威廉入侵英格蘭,並陸續征服不列顛群島各地,史稱「諾曼征服」,歐陸文化逐漸傳入英國。與此同時,不列顛北部的蘇格蘭王國也逐漸成型。

cacay a malebut enem a bataan idaw ku enem a mihcaan, France (法國) ci Normandy (諾曼第) kun-cue Wey-lan (威廉) midebung tu Ing-ke-lan (英格蘭), haymaw sa midebung tu Britain (不列顛) a niyaduan, i likisi han a pangangan tu "Nuo-man midebung" (諾曼征服), Europe a lala' (歐陸) a lalangawan tayda i UK (英國), tawya, Britain (不列顛) amisan nu Scotland wan-kuo (蘇格蘭王國) alaw masa niyadu’.

現在的英國領土是過去的幾百年中多次合併的結果。在10世紀時,蘇格蘭和英格蘭各自是獨立的國家。

ayda nu UK(英國) a lala u naayaway nu pina a lasubu a mihcaan kinapina a kapulungan. itini i cacay a bataan a se-ci sa, Scotland (蘇格蘭) atu England (英格蘭) ku tasuay a mamisiteked a kanatal.

1284年,威爾斯公國被英格蘭控制,直至1535年成為英格蘭的一部分。1603年,英格蘭王國和蘇格蘭王國兩國成為共主邦聯,1707年正式合併為大不列顛王國。

cacay a malebut tusa a lasubu walu a bataan idaw ku sebat a mihcaan, Wells (威爾斯) kunkuo siluden nu England (英格蘭), katukuh tu cacay a malebut lima a lasubu tulu a bataan idaw ku lima a mihcaan mala England (英格蘭) tuway, cacay a malebut enem a lasubu idaw ku tulu a mihcaan, England (英格蘭) wan-kuo atu Scotland (蘇格蘭) wan-kuo misasukaput ku nuheni a kanatal mala kuncu lanpan, cacay a malebut pitu a lasubu idaw ku pitu a mahcaan malu tadengaay a tabakiay a Britain wan-kuo (大不列顛王國).

1801年,大不列顛王國和愛爾蘭王國合併,組成大不列顛與愛爾蘭聯合王國。1922年,愛爾蘭自由邦成立,而北愛爾蘭則仍由英國政府控制,英國國名也在1927年改為大不列顛暨北愛爾蘭聯合王國。

cacay a malebut walu a lasubu idaw ku cacay a mihcaan, tabakiay a Britain wankuo (大不列顛王國) atu Ireland wan-kuo (愛爾蘭王國) mapulung, misakaput tu  tabakiay a Britain (大不列顛) atu Ireland (愛爾蘭) mapulung mala lin-he wan-kuo. cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan tusa a mihcaan, Ireland (愛爾蘭) misa lihadaya a pan mapatideng, u Amisay a Ireland (北愛爾蘭) u UK (英國) sifu kumi siluday, UK (英國) a ngangan naitida i cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan idaw ku pitu a mahcaan a misumad tu tabakiay a Britain (大不列顛) u Amisay a Ireland (北愛爾蘭) pulung a wan-kuo han.

英國是19世紀遙遙領先的世界大國和海上霸主,當時有著「世界工廠」的稱號,亦是世界上第一個工業革命和工業化的國家,西方資本主義的倡導者,並且是早期議會民主制的誕生地。

i sabaw tu siwa a se-ci mikiayaw tu kitakit ku UK (英國), u satabakiay atu bayuay saidway a kanata, tawya idaw kuni pangangan tu "kitakitay a kakulian" nu kitakiday a misatadasay a kuniy kemin atu kuniy hua a kanatal, nu nutipanay a cepencui a milingtuay, u samatabalay nu i-wey (議會) sunida-ce (民主制) anikatahekalan.

無論在科學技術還是文學藝術水平皆有顯著的貢獻。在其頂峰時期,大英帝國曾經控制世界百分之二十二的土地和世界百分之二十的人口,因其控制的土地覆蓋地球大部分經度,太陽時時刻刻都會照耀英屬領土,故稱為「日不落帝國」,是人類歷史上最大的帝國。

anu nuitiniay a kesua gigicu atu cudad nu telangan malacad ku kaadihan nu sapaadih. yu sakapahay sa British Empire (大英帝國) nawmi siluday tu kitakit malebut nu tusa a bataan idaw ku tusa a lala' atu kitakit nu lasubu a tusa a bataan nu tademaw, tadayadah tu kunipi siludan tu lala matahaptu nu kitakit kunu yadahay, cilal hantu sawsawni mapaculal mapa ading ku UK (英國) a lala, sisa pangangan han tu “caay ka celem nu cilal a kanatal han”, u tademaw itini i likisi satabakiay nu kanatal.

即使到現在,太陽在英國海外領地或以伊莉莎白二世為國家元首的大英國協王國上空至今仍然不落。

ayda, cilal itida i UK (英國) nu putahay a bayu a lala' atu ci sakatusa a I-li-sa-pay (伊莉莎白二世) a kanatal nu sakakaay nu British kuo-sie-wan-kuo (大英國協王國) katukuh nu aydaay caay henay katahekal。

到二十世紀前半葉,經歷了兩次世界大戰的英國國力減退。而在後半個世紀中,這個龐大的殖民帝國的殖民地紛紛開始獨立。

katukuh tu tusa a bataan a seci, kinatusaan tu nani kalpacawan nu kitakit UK (英國) mawada’tu ku kitakit nuheni, nikudan nu pangkiw a se-ci sa, nina tabakiay nu mikuwanay a kanatal a mikuwanay a kanatal hamaw sa amisiteke name.

在處理殖民地獨立問題時,英國利用「分而治之」的手段,在謀求本國最大利益的同時,給原殖民地帶來了極大的不安定因素。最後一個脫離英國的殖民地,是在1997年7月1日將主權移交給中華人民共和國的香港。

misilud tu kakuwanan numi sitekeday a kawaw sa, UK (英國) mangalay misa "babenis amikuwan"(分而治之) a wayway, tuni piyukiw tu sakapahay ani sakakawaen sa, patayni tu mamikuwan nu saka balihenawan a kawaw。sadikuday sa caay tu pakadungdung liyas satu tu UK(英國) mikuwanay, itini i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku pitu a mihcaan pitu a bulad cacay a demiad pabeli hatu nuheni ku Hong Kong nu China (中華人民共和國的香港)。

雖然英國在第二次世界大戰後國力下降和經濟不景氣,但是保守黨領導人「鐵娘子」柴契爾夫人在1979年當選為首相後,便大力推行改革,倡議「柴契爾主義」(Thatcherism),成功削減部分福利開支和削弱工會的力量,同時,壓縮政府公共開支,降低稅收。

amica ku UK (英國) tunika sakatusa ani kalpacawan tu kitakit maselep tu ku hitay nuheni atu caay tu kakapah ku sakaudip, nika u pawsuotan mililitay a tademaw "atekak nu tatayna" ci Margaret Thatcher (柴契爾) a tademaw itini i cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku siwaw a mihcaan maala nida ku susing, sumad hantu nida ku cacanan a kawawan, patideng tu “Thatcherism” (柴契爾主義), malaheci mawada’ku sapatah’kal tu sapalipida'atu mawada’ku masakaputay a icelang, tawya, mawada’ku sifu nu sapatahkal tu lipida',mawada’aca ku aalan tu kalisiw i binawlan.

提倡自由經濟,在經濟上實行大規模私有化政策,減少對經濟活動的政府管制和干預。

patideng tu sakalihaday nu sakaudip, itini i sakaudip patideng tu nuudip tu a kawaw, miwada’tu sakaudip a kawaw nu sifu mikuwan atu misilud.

於是,英國經濟最終走出了長期滯脹的局面。自1981年以後,其年經濟成長率達3%以上,在主要已開發國家中僅次於日本。

mahinisa, UK (英國) sakaudip sadikuday satu pasaydaan i tanayuay a naiku laheci. namakayda satu i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku cacay a mihcaan sa, nuuyda a mihcaan sini ka kapahan tu ku sakausip tu tulu a kilac, nikahida unu kapahay ani kabuwahan nu kanatal mikilul tu Japan (日本).

但是柴契爾夫人在幫助英國經濟復甦和保持國際上的影響力的同時,國內的貧富差距也逐步加大,導致部分英國人的反對。之後與瑪格利特·柴契爾同黨繼任者約翰·梅傑首相之任內英國經濟一直不振。

nika ci Thatcher (柴契爾) a tademaw mipadang tu UK (英國) sakaudip misakapah atu masasungay atu kanatal nu kakawaan, nu kanatal masasiduma tu ku sakaudip hamaw satu a masasungaliw, sisa UK (英國) misa babelihantu. nikudan atu ci Margaret Thatcher (瑪格利特·柴契爾) mapulung ku tan kanatalay han ci Ie-han.mia-cia suosin (約翰·梅傑首相) kumikuwanay caay satu cilak ku UK (英國).

其後工黨領袖東尼·布萊爾於1997年當選為首相後,英國經濟慢慢才得以恢復。2008年環球金融危機再次給英國經濟造成打擊。

u kuntan nu sakakaay mililitay ci Tony Blair (東尼·布萊爾) i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku pitu a mihcaan mala susin satu, UK (英國) hamaw satu a kapah ku sakaudip。tusa a malebut idaw ku walu a mihcaan nu kanatal a ginku kabalihenawan makina cacayaca macunus kuni kalaecus nu sakaudip nu UK (英國)

現在,英國雖然為大國之一,在政治、外交、軍事及經濟上均有舉足輕重的地位,但是在國際政治和外交舞台上扮演的角色已大不如19世紀。

ayda, amica kuni ka tabaki nu UK (英國), itini i cence, saka sicabay i putah, hitay atu sakaudip idawtu kuni kakapahan tu ayda,nika itini i kanatal nu cence atu sakay putah ani kalecabayan caay tu kahida nu sabaw siwaay a saci kuyu kawaw.

英國是大英國協成員,並在1973年正式加入歐盟。2010年5月11日,戴維·卡麥隆正式接替戈登·布朗,出任英國首相。

UK (英國) u tabakiyay a UK (大英國) a tademaw,itini i cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku tulu a mihcaan mala tadengaay micumud i EU (歐盟). tusa a malebut cacay a bataan a mihcaan lima a bulad sabaw tu cacay a demiad, Taywi-kamaylun (戴維·卡麥隆) tatengaay tu miala tu ci Gordon Brown (戈登·布朗) mala UK (英國) a suosin。

2016年6月23日,英國舉行脫歐公投,結果為52%同意、48%反對,因此英國政府決定脫離歐盟,開始協商達成退出歐盟協議。

tusa a malebut cacay a bataan idaw ku enem a mihcaan enem a bulad tusa a bataan idaw ku tulu a demiad, UK (英國) misinkiw tu sapiales tu Europe (歐洲), mahanganay sa lima a bataan idaw ku tusa a kilac, mihantaya sa sepat a bataan idaw ku walu a kilac, sisa UK (英國) a sifu tada miales tu tu EU (歐盟), malingatu tu amasasakamu tu mami ales tuni kapiales tu EU (歐盟) a kawaw.

蘇格蘭民族黨早前的宣言指出,假如環境跟2014年公投時有「顯著及實質的改變」—例如蘇格蘭被迫脫歐—將會嘗試重啟獨立公投。

Scotland mincutan (蘇格蘭民族黨) sakamusa, anu maheda tu tusa a malebut cacay a bataan sepat a mihcaan namisinkiwsa “idaw tu kuni ka sumadan sa” tunaku Scotland (蘇格蘭) pacicien papiales sa, ama lingatu aca misiteked a misikiw .

而北愛爾蘭的新芬黨主席迪可蘭.柯尼(Declan Kearney)則措辭強硬,認為結果違反北愛人民的意願,英國政府亦無法代表他們的經濟及政治利益。

Amisay a Ireland nu sinfuntan sakakaay ci Declan Kearney (席迪可蘭.柯尼) utiih asi kasasuwal, caay pisa babelih tu Amisay a Ireland (北愛爾蘭) a tademaw, UK (英國) hantu ahican mitayhiw tu sakaudip atu cence nu sakakapa.

柯尼亦重申呼籲,認為北愛爾蘭應該啟動國界公投,決定是否脫離英國,「回歸」唯一接壤英國邊境的歐盟成員國——愛爾蘭

Ke-ni (柯尼) mi kinacacay aca mu sakamu, satu Amisay a Ireland (北愛爾蘭) amalingatu aca amisinkiw sa, tadenga' haw amiales tu UK (英國), taluma’aca militemuh tu UK (英國) lilisay a EU (歐盟) a tademaw a kanatal Ireland (愛爾蘭).

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]