Nigeria

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋

Nigeria (kamu nu Hulam: 奈及利亞)

Flag of Nigeria.svg
u hata nu Nigeria

u Nigeria sa i labu nu Fei-Cuo (非洲), itiza i 10 00 N, 8 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 923,768 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 910,768 sq km, u ahebal nu nanumay sa 13,000 sq km.

hamin nu tademaw sa 186,053,386.

kakalukan umah sa 78%, kilakilangan umah sa 9.50%, zumaay henay umah sa 12.50%.

demiad (氣候)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u kacaledesan a demiad, sa caledesay nu mihecaan a puu' han, i saka tusa~saka tulu a bulad, satalakawya a demiad katukuh i 33 du' C~38 du' C, nu cacayay a mihecaan tusa ku benis nuheni u udad atu kakedalan. i sepatay katukuh cacay a bataan a bulad ku udadan a puu'. i sepatay katukuh sabaw cacay a bulad ku kakadalan a puu'. sakapahay a taidaan midang sa i kakedalan sa.[1]

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Abuja.

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 1 bulad 10 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Muhammadu Buhari, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 5 bulad 29 demiad.

kakanen (飲食)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

1. sakatinengan nu katuuday mibesing sa u "dodo", uni id'idan tu paza' (pada'), i dadandadanan sa makaen tu numita.

2. nutipan nu Nay-Ci-Li-Ya (奈及利亞) idaw kuni palumaan tu aledahay a sapatinu'i buting.

3. yadah ku mabulawya nu Li-Pa-Nen (黎巴嫩) a tademaw, sisa idaw ku Li-Pa-Nen (黎巴嫩) a kakanen.[2]

aaidangan (觀光景點)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

La-Ke-Se (Lagos, 拉哥斯)

Nay-Ci-Li-Ya (奈及利亞) u sabaketay nu pisiwbayan a tukay. u maci hantu inai ku yadahay a aaidangan, nika u labi hantu sakanaulang sa. micidek kuyu nipidadiw nuheni sakanamuhan sa. uydatu umi tuktukay usi ngannganay ci "Fell Kuti" nama kaydaay i La-Ke-Se (拉哥斯) secia a niyadu'.

tawki nu "Ariya Night Club" ci sasinganganay "Sunny Ade", idaw henay ci Jazz 38, manamuh malimulak kunuheni anusi sadikcetu paceba satu mutuktuk atu mitenggalateng, anu simanamuhay tunu heniyan tienggalateng sa kunu heni.

u tukay nu La-Ke-Se (拉哥斯) sa, nu tuluay a subal nipatideng, sakay pidimelay nu cen-ciay (政治) a tatungus ku La-Ke-Se (拉哥斯) a subal, kanatalay a puo-wu-kuan (National Museum) itina subalan. yadah ku nipisinga' aadihen, yadah ku nipituktuk tu tung (銅) nisanga'an, ngipen nu zu (大象) nisanga'an, zuku tu bihid (面具) atu mukasi tuud atu aadihen. nanu mukasi sa, idaw ku nu aydaay a nipisinga' tu canacanan aadihen, tukubicu sa tunu naayaway a cung-tung (總統) "Murtala Mohammed" nipacukan tu kadideng, aadihen tu nu aydaay a tademaw. yadah ku canacanan aadihen.

Ka-Nuo (Kano, 卡諾巿)

u Kano i Sahel, macapi tu Sa-Ha-La (沙哈拉) likenglikengan.

Nan, makaala tu cacay a malebut a likisi, u Si-Fei (西非) satenesay nu naayaway nu tukay, amica ku pacakaya a kakatidaan malimulak tu kya niyadu’, anu sausin caay pikihacen tu cinglaw nu An-Ke tukay (安哥巿).

"tenesay a kenis" (老城, Old City) u pidimelan nu aaidangan, "sasaedeb nu tenesay a kenis" (老城門, Kofar Mata Gate) taneng makatukuh i inutebanan a Ci-Cen-Se (中央清真寺). tu pilipayan nu lima a demia teban nu kalahukan sabaw tusa idaw ku pangkiw a tuki milungc kunuheni, makaala tu limaay a mang (萬) nu singia (信眾) nuheni saka numuhan sa miadih.

O-Ni-Sia picakayan (Onitsha Writer's Market, 歐尼夏市場)

O-Ni-Sia ku i La-Ke-Se (拉哥斯) nu waliyan, u Fa-Cuo (非洲) sa macelcelay nu tademaw a kakitidaan. itini idaw ku mahicaay hakiya a iciba’ u cudad namin kusi sapacakay, yadah kuma a dihay numisu ku masahicahicaay a cudad, tinaku: "malamalinges tuni malaacawa" (憎恨對方的夫妻), atu "maku a pituay a wawa mangalay tu tatama’" (我的七個女兒愛追男人), masasakamuwan tu cudad (書評) mahicaay kiya, tinaku sa : "tinacudadan mahicaay kya asipen mahida u mieni’pa tu tusaay a landaway a bilu hatida kunika limulak" (這本書唸起來就像喝兩瓶啤酒一樣的快樂).

Ka-La-Pa (Calabar,卡拉巴)

Nay-Ci-Li-Ya (奈及利亞) wali nu tipan a Ke-Se-He kenis (克斯河州) a tapan tusu nu kenis (州), idaw ku cacay a sapatinaku tu mukasi a tukay: Ka-La-Pa (卡拉巴). katuud ku mangalay tu Ka-La-Pa (卡拉巴). pangangan tu Cia-Nan-Ti (迦南地, Cannan City), nacasa ku Syesiw (聖經) liwanen ku buling (cacucuwan, 牛奶) atu cemit (waneng nu wadu, 蜂蜜) a lala'. Ka-La-Pa (卡拉巴) a tademaw manamuh a taydaan nu labang, u itidaay a tademaw hina alaala ku balucu', sisa yadah ku likisi nu heni tu lalangawan atu nu liwan nu namaka babalakiya atu bangcal nu niyadu’, sisa tini mala kaadihan nu katuuday a taydaan a miidang.

i Ka-La-Pa, aaidangan han idaw ku Kua-Wua cascas (瓜娃瀑布, Qua Falls), A-Bo-Kim casas (阿波金瀑布, Agbokim Water Falls), Kan-Yang kanatalay a aadihan (坎揚國家公園, Kangyang National Park), tabakiyay a ungay (猩猩) miadingan a kakitidaan, O-Pu-Du pahutingan (歐布杜牧場), atu Ka-La-Pa puo-wu-kuan (博物館) i malumanay a mukasi a luma' (Old Residency).

bacu: tatenga', kamu nu Syesiw (聖經) sa 迦南地 (Cannan City) idai, Ni-Luo-He-San-Cia-Cuo (尼羅河三角洲) nu waliyan, hatida kya micapi tu Ya-Dan sauwac atu Se-Hay (約旦河-死海) malaluding atu Di-Cuo-Ha (地中海) a lala’, nu aydaay a I-Se’-Liey (以色列) a kakitidaan.[3]

malimulak a kawaw (節慶活動)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

1. Nay-Ci-Li-Ya (奈及利亞) u nipisingar nuheni sa u I-Se-Lan-Cia (伊斯蘭教) ku sayadahay nu tademaw, sisa u pingangangan nu singar nu heni.

2. A-Kan-Ku (阿甘古) pipacemudan nu lalangawan nuheni, i teban nu tusaay a bulad katukuh i tuhedek nu bulad itida i Suo-Ka-Du sauwac (索卡多河) asikawaw, idaw ku i nanumay matulin ku nikasasedsed tu i nanumay a kawaw, idaw ku nipacemud, tanu limasa midakep tu buting, miadup tu taduk, midanguy hatida.

3. i waluay a bulad han i Pategi Regatta idaw ku nu nanumay a nikasasedsed.[4]

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]