Guatemala

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋
Flag of Guatemala.svg
u hata nu Guatemala

u Guatemala (瓜地馬拉) sa i labu nu Cong-Nan-Mei-Cuo, itiza i 15 30 N, 90 15 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 108,889 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 107,159 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,730 sq km.

hamin nu tademaw sa 15,189,958.

kakalukan umah sa 41.20%, kilakilangan umah sa 33.60%, zumaay henay umah sa 25.20%.

caay kamu cabaya a kanatal nu Taywan.


瓜地馬拉,位於中美洲,西瀕太平洋,東臨加勒比海,北與墨西哥接壤,東北鄰貝里斯,東南鄰宏都拉斯和薩爾瓦多。[1]

“Kuwa-Ti-Ma-La'' (瓜地馬拉) i '' Cung-May-Cu'' (中美洲) satipan micapi i "Tay-Pin-Yang'' (太平洋), sawali micapi tu "Cya-Le-Pi-Hay'' (加勒比海), saamis malalutin atu "Muo-Si-Ke" (墨西哥)", teban nu wali atu amis, malalutin "Pay-Li-Se" (貝里斯), teban nu wali atu timu, malalutin tu "Hung-Tu-La-Se" (宏都拉斯) atu "Sa-El-Wa-Tu" (薩爾瓦多).

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Guatemala City.

瓜地馬拉的首都「瓜地馬拉市」(Guatemala City)有250萬居民,是瓜地馬拉最大的城市。旅遊中心有阿蒂特蘭湖、老首都舊瓜地馬拉、古老的馬雅城市蒂卡爾和一些其它著名的城市,如克薩爾特南戈和奇奇卡斯德南哥。[2]

tapang tusu nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) u Kuwa-Ti-Ma-La se (瓜地馬拉市, Guatemala City) izaw ku 250 a mang a maluay nu tademaw. u satabakiay a tukay nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉). u tatungusay a midangan izaw ku A-Ti-Te-Lan (阿蒂特蘭) a banaw, satabakiay malumanay a tukay nu ayaway Ma-Ya (馬雅) a tukay Ti-Ka-El (蒂卡爾), atu u singanganay a tukay, u Ke-Sa-El-Te-Nan-Ke (克薩爾特南戈) atu Ci-Ci-Ka-Su-Te-Nan-Ke (奇奇卡斯德南哥).

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Jimmy Morales, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 1 bulad 14 demiad.

kakitizaan (地理)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

瓜地馬拉位於中美洲,其北部的低地平原「佩滕」是熱帶雨林,中部的高地上的火山可達4200米,太平洋畔狹窄富饒的平地屬於熱帶氣候。

Kwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) i Cung-May-Cuo (中美洲) ku kakitizaan nu kitakit. i amis enalay a kakitizaan ku Pey-Ten (佩騰) i kacaledesan a maudaday a kilangkilangan (akutiay a bukbuklalan kilakilangan, 熱帶雨林), u hinaudaday a kakitizaan, i tebanay a kakitiazan, 4200 m ku talakaw silamalay a buyu' i capiay nu Tay-Ping-Yang (太平洋). enalay a kakitiazan u akutiay ku demiad, maipuca sidamekay ku sela.

瓜地馬拉境內有數個湖泊,其中最大湖泊為「伊薩瓦爾省」境內的伊薩瓦爾湖、最深湖泊為「索洛拉省」境內的阿蒂特蘭湖。

i Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) yadah ku banaw, satabakiay a banaw I-Sa-Wa-El banaw (伊薩瓦爾湖) i I-Sa-Wa-El kenis (伊薩瓦爾省), salabungay a banaw i Su-Lu-La kenis (索洛拉省) nay a A-Ti-Te-Lan banaw (阿蒂特蘭湖).

中部的高原也是瓜地馬拉的文化中心,高原地區海拔約1300到1800公尺,全年氣溫溫和,白天溫度約攝氏18到28度之間,在更高處一月和二月往往比較冷。

i tebanay talakaway a kakitizaan sa, u tatebanan nu lalangawan nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), u talakaw nu kakitizaan 1300 m tangasa i 1800 m, paminhca a mangay ku demiad 18℃ ~ 28℃ ku diheku nu demiad i satalakaway a kakitizaan, i cacay a bulad atu sakatusa a bulad cuedet ku demiad.

瓜地馬拉有37座火山,其中四個是活躍的:帕卡亞火山、聖地亞古多火山、富埃戈火山及塔卡那火山。富埃戈火山和帕卡亞火山曾在2010年噴發。2018年富埃戈火山再次噴發,導致數百人傷亡。[3]

37 ku silamalay a buyu' nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) sepat ku mabuwakay hen ayzq. Pa-Ka-Ya (帕卡亞) silamalay a buyu', Sen-Ti-Ya-Ku-Tu (聖地牙古多), Hu-Ay-Ke (富埃戈) atu Ta-Ka-Na (塔卡那) silamalay a buyu'. Hu-Ay-Ke (富埃戈) atu Pa-Ka-Ya (帕卡亞) silamalay a buyu', namabuwak i 2010 a mihca, 2018 a mihca maliyaw a mabuwak aca ku Hu-Ay-Ke (富埃戈) silamalay a buyu', pinaay a patekenan ku mapatayay atu madukaay.

likisi (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

「聯合果品公司」在瓜地馬拉擁有其最大的莊園,而且還擁有中美洲國際鐵路公司和瓜地馬拉僅有的一個海港。

Liyen-He-Kuwe-Pin kusi (聯合果品公司) u satabakiay p palumaay tu lusay i Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) izaw aca ku Kuwe-Ci-Tiye-Lu (國際鐵路) a kusi atu cacay dada u picumudan nu balunga.

在聯合果品公司的驅使下,美國外交部對瓜地馬拉展開宣傳戰,以反共的名義打擊阿本斯總統(Jacobo Arbenz Guzmán)的政權。中央情報局與瓜地馬拉軍隊中的反對派合作,共同策劃1954年瓜地馬拉政變。

mapaucul nu way-cyaw-pu nu A-Mi-Li-Ka (美利堅眾合國) a pasasulaceus tu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) mipaculi tu kung-cang (共產) sa ku kamu a mibelin ci A-Pen-Sean (Jacobo Arbenz Guzmán). Cung-Yang-Cin-Paw-Ci (中央情報局) masasupadang atu paculiay tu hitay nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), mibelin i 1954 a mihca tu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) .

瓜地馬拉軍隊對原住民馬雅人的迫害近似種族滅絕,1982年9月里奧斯·蒙特當政時期,就有9000位馬雅人慘遭殺害。1983年起瓜地馬拉政府逐步減少迫害原住民,國家重啟民主化歷程,1985年重新舉行大選。但全國人民貧富不均的現象依然沒法解決,今天僅佔1%的少數人卻擁有瓜地馬拉60%以上的可耕地和財富。[4]

hitay nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) cayay pitantan a mihemin mipatay tu seselaay a yen-cu-min nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), 1982 a mihca siwa a bulad ci Li-Aw-Se-Meng-Te (里奧斯蒙特) ku malasatapangay, 9000 ku nipatayan tu tademaw nu Ma-Ya (馬雅). 1983 a mihca misulal ku sihu nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) a milisapen tu siselaay nu maluay a yencumin, malingatu aca a min-cu-hwa (民族化), 1985 mihca paliway a misingkiw. nika kakitaan atu pakuuc cayay ka lecad. ayza 1% dada a tademaw ku sitatudungay tu 60% a sela atu kalisiw nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) .

cen-ce (政治)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

剛剛當選總統的賈麥岱(Alejandro Giammattei)曾經競選過四次,年紀稍長。賈麥岱是出身基層的外科醫生,曾經當過惡名昭彰的瓜地馬拉監獄獄政人員,也因此捲入過幾起獄政醜聞。他的政治立場相當保守,但作風親民,上任伊始就和左派的委內瑞拉政府斷交,被認為是跟在美國的屁股後面跑。

baluhay nipatizeng a tatapangan ci Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei), kina sepat hen a masadak a misingkiw tu tapang nu kanatal. tabakitu ku mihcaan niza, naw mikuwanay tu salaecusay ku nagnagan pa pilubuan nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), sisa malabu na mibulibul tu pilubuan, dihemay kapah ku balucu' niza sakay binawlan. yu malignatu a mala tatapangan, cayay tu ka lecabay tu Way-Nay-Zyu-La (委內瑞拉). u mikeliday i kuling nu A-Mi-Li-Ka (美利堅眾合國) hantu nu misakamuay.

不過這次武漢肺炎的疫情當中,賈麥岱也批評過川普(Donald Trump)政府的移民遣返政策造成瓜地馬拉防疫的難題。

nika ayza U-Han-Huy-Yen (武漢肺炎) a libung palulaccusen ni Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei) ci (Donald Trump) a cen-hu. u mabulaway a tademaw patatikuen, pakabiyawen ku sihu nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) tu libung.

賈麥岱的前任總統莫拉雷斯(Jimmy Morales)長得很好看,他在當總統前是一位喜劇演員,政治立場也是偏保守,但他和賈麥岱的關係並不好,賈麥岱上任就說要反貪腐,莫拉雷斯被認為是首當其衝。不過到目前為止,雖然醜聞纏身,但莫拉雷斯起碼還是自由之身。

u ayaw ni Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei) a mala tatapangan nu mikeliday ci Mu-La-Ley-Se (Jimmy Morales) malakapah ciniza, ayaw yu malatapang he ciniza u misacuweay tu makemutay, manamet ku cen-ce (政治) niza, nika cayay ka kapah aci Alejandro Giammattei mapatizeng ci Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei), cayay pisulul a mitakaw a mikaen palawdes tu kalisiw nu binawlan, pabaliwan ayza ci ci Mu-La-Ley-Se (Jimmy Morales) nika kapahen ciniza a tacuwacuwa a midang.

瓜地馬拉民主化的時間不長,1996年他們才掙脫軍政府的掌握。在此之前,瓜地馬拉經歷軍人統治、內戰、種族清洗的苦難歷史。瓜地馬拉的內戰好幾次成為聯合國安理會的話題,安理會常任理事國中國還曾經為了瓜地馬拉不承認中華人民共和國,而動用過否決權,引起不小的國際爭議。[5]

min-cu-hwa (民主化) nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) , cayay hen katenes ku demiad, 1996 a mihca kiy masatelep a kuwanen nu hitay. u nikuwanana nuhitay i awaw ku Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) saka sinaadaan ku binawlan, lisapenan kasikinihan ku salangawan lisisi nayza sasakanuwan i lekec nu kanatal (聯合國) An-Li-Huy(安理會). An-Li-Huy(安理會) Cang-Zen-Li-Su-Kuo (常任理事國) u Cung-Kuo (中國) cayay pisulul nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) a pangangan ku Cung-Huwa-Zen-Min-Kung-Hu-Ku (中華人民共和國) i lekec nu kanatal (聯合國) sika cacengan nu sananal i matiya.


malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]