Malawi

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋

Malawi(馬拉威)

Flag of Malawi.svg
u hata nu Malawi (馬拉威)

u Malawi sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 13 30 S, 34 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 118,484 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 94,080 sq km, u ahebal nu nanumay sa 24,404 sq km.

hamin nu tademaw sa 18,570,321.

kakalukan umah sa 59.20%, kilakilangan umah sa 34%, zumaay henay umah sa 6.80%

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Lilongwe.

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 6 bulad 6 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Lazarus Chakwera, micakat a demiad sa i 2020.

likisi (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

十九世紀中葉,葡萄牙、英國殖民者相繼侵入;1891年淪為英國保護國;1904年英國政府直接管轄,名尼亞薩蘭;1953年成為中非聯邦一部分;1964年7月6日獨立,改名馬拉威。

inuteban nu 19 a seci, Pu-Taw-Yia (葡萄牙), Ing-Kuo (英國) a tademaw makakilul micumud. 1891 a mihcaan u Ing-Kuo (英國) tu masimaway a kanatal, 1904 a mihcaan kasenu satu ku Ing-Kuo (英國) mikuwan, panganga hantu Ni-Ya-Sa-Lan (尼亞薩蘭), 1953 a mihcaan mala Cuo-Fa (中非) linpan a kanatal,1964 a mihcaan pitu a bulad enem a demiad masacacay, sumad han ku ngangan tu Ma-La-Wi (馬拉威).

demiad (氣候)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

馬拉威差不多整個國家都處於高山之上,所以大部份地區的氣候垂直差異顯著,為熱帶乾濕季氣候區的高地氣候,普遍來說高山平原的氣溫十分溫和和穩定,但冬天的氣溫可以低至攝氏4度。而盆地的氣溫較為悶熱,最熱的時候可以攝氏39度,而每年的降雨量也因地理環境而有所差別,平均由600mm至3000mm不等。通常雨季由11月開始至5月,而5月至11月的降雨量很低。馬拉威因處於高原地帶,所以極少受到颶風、洪水等威脅。

Ma-La-Wi (馬拉威) mipi i pabaw tu buyu' ku nina kanatal, sisa masaduma kina demiad nuheni kya takalaw, unika diheku maacak masenget a nikatalakaw nu lala' a demiad, nuni ka talakawan nu buyu pinyun diheku taneng ku tanestes nu demiad, kasienawan hantu micidek ku sienaw sasabaay nunika sienaw sepat a du' C. i enal hantu halemhem ku demiad, sacaledasay makaala tu tulu a bataan idaw ku siwa a du' C, nu mihmihcaan nikaudadan u lala' nu kitidaan ku sausi, hucunus a mihca namakay enen a lasubu nu mm katukuh tuluay a malebut nu mm sa. tuni ka udad nu bulad han namaka sabaw tu cacay a demiad katukuh tu sakatusa a mihcaan tu lima a demiad, lima a demiad katukud tu sabaw cacay a bulal caay ka udad. Ma-La-Wi (馬拉威) han u talakaway a enal, sisa inayay ku balangbangan a bali, atu balad.

sakaudip (經濟)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

馬拉威曾被聯合國評為世界上最不發達的國家之一,全國約有55%的人生活在貧窮線以下,人均國民生產總值只有600美元,是全世界最低收入的一群。本國政府長期舉債度日,國債佔國民生產總值的228.3%。因受愛滋病及高生育率影響,馬拉威勞動力人口比例過低,大概只有50%的人處於15-64歲之間。加上人民的教育程度很低,國內低技術勞工過剩,但同時嚴重缺乏高技術人才。

Ma-La-Wi (馬拉威) hantu i tini nu lekec nu kanatal (聯合國) han u sapakuyucay nu kanatal, nina kanatal idaw ku lasubu nu lima a bataan idaw ku lima a kilac (%, pasentu) u pakuyucay ku katuud, tuni ka pakanay han enem a lasubu nu Amilika a kalisiw, nu saadidi'ay nu kitakit a nikaudip. nina cen-hu (政府) hatu u tadah ku yadah a maudip, u tadah nu cen-hu nuheni makaala tu tusaay a lasubu tusaay a bataan idaw ku walu tian (點) nu tuluay a kilac (%, pasentu). tunika maala nu ay-ce-pin (愛滋病) atu nikayadah nuni ka siwawaan, Ma-La-Wi (馬拉威) numi kuliya a tademaw nuhini caay ka hacica, nusi sa adidi'ay kawaway numi kuliay tadayadah tu, sisa caay kataneng ku nu sitalakaway a kawaw nu tademaw.

該國經濟長期倚賴於農產品出口,農業人口超過90%,因而國家經濟很容易受農產品的國際價格影響。農民主要種植菸草、棉花、玉米等,是非洲主要菸草生產國之一,菸草出口占國家外匯收入70%。如果農產品收成時候價格回落,農民只能以低價出售。新總統最近推出多項措施改善國家經濟,包括發展市場經濟、反貪污及加強國民教育。

nina kanatal han tu matenes kuni piida’ tu nu umahay a nilaculan tuni ka tahekal, nu malukay hantu malakuud ku siwa a bataan a kilac (%) nu pasintu, sisa u sakaudip nuheni sawni hina ala nu heci nu umah a nidang, sakay umah hantu nuni palumaan u langaw nu tabaku, kupa a langaw, kupkup sa, u Fey-Cuo (非洲) ku sakasini palumaan tu tabaku nu langaw a kanatal, tabaku nu sapacakay i nutawan a kanatal miki yadah tu nu udip a kanatal tu sakaudip a kalisiw nu pitu a bataan a kilac (%, lasubu nu pasentu), anu la’cus kuni ka siheci atu nikaselep ku kalisiw, nu malukay hantu ahicannaca kyahaw ama seleptu ku aca a pacakay. u baluhay a cong-tun (總統) tahekal ku kamu, ahican nu mita ku kanatal numita apatidengn tu misa kapah tu aca nu sakaudip sa, mipulung tunu icibaay a sakaudip mibelin tu maanupay a tademaw atu micunus tu nipipasubana tu micudaday sa.

cence (政治)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

馬拉威是眾非洲國家中其中一個政局最穩定的國家,也是少數沒有受內戰影響的非洲國家,該國於1966年7月6日改制共和,為總統制。馬拉威總統為國家元首、最高行政首長及軍事統帥,以選舉方式產生,任期五年,每五年舉行一次普選。總統下設一至兩位副總統,內閣閣員由總統直接任免。國會採一院制,稱「國民議會」。地方政府則分設北、中、南,全國共有26個縣。

Ma-La-Wi (馬拉威) sa hatiniyatu nu Fa-Cuo (非洲) a kanatal u satanektekay a kanatal sa, caay pikinawlay a nipikalpacaw nu Fa-Cuo (非洲) a kanatal, nina kanatal i 1966 a mihcaan pitu a bulad enem a demiad misumad tu ngangan mala kun-he (共和) a cung-tun ce (總統制). Ma-La-Wi (馬拉威) cung-tun sa u sakakaway nu kanatal, nu sakakaway tu nu sin-cen (行政) nu sakakaway atu nu hitay a sakakaway, u nipisinkiwan nu katuuday kina kala cung-tun, limaay a mihcaan ku misanga'an tu cung-tun, katukuhan tu ku sakalima a nikaala cung-tun, tu sakalima a mihcaan a misinkiw aca. u cung-tun hantu taneng mikilim tu cacay hatu tusa ku hu-cung-tun (副總統), nuilabuway amikuliya han taneng ku cung-tun apaales tunuheniyan, kuo-hua hantu u cacayay ku yung ce (院制), sisa pangangan han tu kuo-min-yi-huay (國民議會). nu niyadu'ay a cen-hu hantu patideng satu amis, teban, timul, u pulung nu kanatal makaala tu tusa a pulu' idaw ku enem a niyadu'an a kenis (縣).

2012年4月5日,時任總統賓古·瓦·穆塔里卡因突發心臟病去世。6日晚政府稱副總統喬伊斯·班達因脫離執政黨,不具備接任總統資格。但在7日,喬伊斯·班達宣誓就任,成為馬拉威歷史上首位女總統。2013年10月,馬政壇曝出公職人員貪污公款的「現金門」醜聞,歐盟、挪威、國際貨幣基金組織宣布暫停對馬預算援助,至今尚未恢復。2014年總統選舉中班達被彼得·穆塔里卡擊敗,穆塔里卡成為第5任馬拉威總統。

2012 a mihcaan sepat a bulad lima a demiad, u cung-tun nuheni ci Pin-Ku-Wa-Mu-Ta-Li-Ka (賓古瓦穆塔里卡) bahal sa masatidip ku balucu' amapatay. enemay a demiad tuya a labiay, cen-hu sakamu sa u hu-cung-tun (副總統) nuheni ci Ci-Yi-Se-Pan-Da (喬伊斯班達) miales tu ce-cen-tan (執政黨), caay kawnikasi ngangan tu cung-tun hananay. itini satu tu pituway a demiad, ci Ci-Yi-Se-Pan-Da (喬伊斯班達) sakamu satu u cungtun kaku sa, sisa mala nu likisi nu sayaway nu tatayna nu cung-tun. 2013 a mihcaan cacay a bataan a bulad, nu Ma-La-Wi (馬拉威) numi kuliya i cen-huay a tademaw maanup miwaiku tu kalisiw nu cen-hu a kawaw mala (panan nu kalisiw), mala la'cusay mauninga angangan, matineng satu ku O-Cuo a malasacabayay (歐盟), Nuo-Wey (挪威), nu kanatal nu kalisiw a ci-cin-hu (國際貨幣基金組織), sakamu satu a pacena’ kita tunipi padanga tu Ma-La-Wi (馬拉威) a kawaw sa, katukuh ayda caay hinay kabelih kunipi lungec nuheni tina kawawan. 2014 a mihcaan misinkiw aca tu cung-tun ci Pan-Da (班達) mademec ni Pi-De-Mu-Ta-Li-Ka (彼得穆塔里卡), ci Mu-Ta-Li-Ka (穆塔里卡) ku maalaay sisa mala sakalima nu Ma-La-Wi (馬拉威) a cung-tun ayda.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]