Oman

makayzaay i Wikipitiya
跳至導覽 跳至搜尋

Oman(阿曼)

Flag of Oman.svg
u hata nu Oman(阿曼)

u Oman sa i labu nu Ya-Cuo, itiza i 21 00 N, 57 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 309,500 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 309,500 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 3,355,262.

kakalukan umah sa 4.70%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 95.30%.

tapang tusu nu kanatal (首都)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tapang tusu nu kanatal sa u Muscat.

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

kakinging nu kanatal demiad sa 18 bulad 11 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Qaboos bin Said al Said, micakat a demiad sa i 1970 a mihca 7 bulad 23 demiad.

likisi (歷史)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

阿曼是阿拉伯半島最古老的國家之一,公元前2000年已經廣泛進行海上和陸路貿易活動,並成為阿拉伯半島的造船中心。公元7世紀成為阿拉伯帝國的一部分。

Oman (阿曼) u paycacay a satenesay nu babalakiyay a A-La-Puo-Pan-Taw (阿拉伯半島) nu kanatal, itini i nuayawan nu kun-yung (公元) 2000 a mihcaan malingatu tu itini i bayuay atu i lala'ay a patiyamay asikawaw, mala A-La-Puo-Pan-Daw (阿拉伯半島) tu misanga'ay a babalungaan. Kunyung sakapitu a seci mala A-La-Puo-Di’-Kuo (阿拉伯帝國) a saka cacay.

11世紀末獨立。1429年,伊巴德教派確立在阿曼的統治。1507年葡萄牙入侵。1649年當地人推翻葡萄牙人統治,建立亞里巴王朝。1742年波斯人侵入。

hedek nu sabaw cacay a seci sacacay sa a mulekal. 1429 a mihcaan E-pa-De-Ciw-Pa’ (伊巴德教派) patideng sa u A-Man (阿曼) kumi kuwanay. 1507 a mihcaan cumudan nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙). 1649 a mihcaan nu muenengay nu itiniyay a tademaw belinen nuheni ku Pu-Taw-Ya (葡萄牙) amikuwan, patideng tu Ya-Li-Pa-Wan-Caw (亞里巴王朝) . 1742 a mihcaan cumudan nu Puo-Se (波斯) a tademaw.

18世紀中葉,阿拉伯人趕走波斯人,建立了賽義德王朝,取國名為「馬斯喀特蘇丹國」,使其成為印度洋上最強的國家之一。1806年,賽義德·伊本·蘇爾坦即位蘇丹,在英國支持下先是打敗了瓦哈比派穆斯林的入侵,後建立強大艦隊,擊敗印度洋傳統強國葡萄牙,奪取了葡屬莫三比克以北的所有據點。

inuteban nu sabaw walu a seci, ba’bahen nu A-La-Puo a tedemaw (阿拉伯人) ku Puo-Se (波斯) a tademaw, patideng tu Sa'-Er-Del-Wan-Caw (賽義德王朝), pangangan han tu tina kanatal ci Ma-Se-Ke’-Te’-Su-Dan-Kuo (馬斯喀特蘇丹國), u saicelanga nu In-Du’-Yung (印度洋) a kanatal ayda. 1806 a mihcaan mapatideng ci Su-dan (蘇丹), itini i Ing-Kuo (英國) anipatidengan maluayaw mademec ku Wa-Ha-Pi-Pa’-Mu'-Se-Lin (瓦哈比派穆斯林) nu micumuday, nikudan satu misaicelang kunuheni patideng tu cendu' (艦隊), demecen nuheni ku sululay nu Ing-Du'-Yang (印度洋) nu saicelangan nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙), madebugn nuheni ku Pu-Taw-Ya (葡萄牙) nu Muo-San-Pi-Ke' (莫三比克) nu amisan a pulung nu kakitidaan.

1834年,賽義德·本·蘇爾坦遷都桑吉巴,稱桑吉巴蘇丹國。阿曼一躍成為印度洋的霸主,在非洲的大湖地區殖民地奴隸貿易中獲利豐厚,許多家庭移居桑吉巴。英國宣布奴隸貿易非法之後,阿曼的命運開始逆轉,阿曼經濟開始崩塌,山區部落起義,成立了阿曼伊斯蘭教長國。

1834 a mihcaan, Sa’-Er-De-I-Pen-Su-Er-Tan (賽義德.伊本.蘇爾坦), mabulaw ku tapang tusu i San-Ci-Pa (桑吉巴), singangan sa San-Ci-Pa-Su-Dan-Kuo (桑吉巴蘇丹國). Oman (阿曼) hantu u sasi nganganay tu Ing-Du'-Yang (印度洋) nu sakakaay, itini i Fa-Cuo (非洲) sa tabakiyay nu banaw a niyadu'ay a kakitidaan nu milakuliya nu misiwbayay kapah kuyu siwbay, yadah ku luma bulaway tayni itini i San-Ci-Pa (桑吉巴), Ing-Kuo (英國) sakamusatu u patelacay kuni katayni namu itini amikuli sa, hida satu malawacu ku Oman (阿曼) a tademaw, caay tu kakapah ku sakaudip, sisa palekal kui buyuay a tademaw, patideng tu Oman-I-Se-Lan-Ciw (阿曼伊斯蘭教) tanayuay a kanatal.

1913年,阿曼山區部落舉行反英起義,建立「阿曼伊斯蘭教長國」。20世紀初,阿曼教長國向馬斯喀特進攻。1920年英國在馬斯喀特同阿曼教長國簽訂了「西卜條約」,承認教長國獨立,阿曼就分裂為馬斯喀特蘇丹國和阿曼伊斯蘭教長國兩部分。

1913 a mihcaan, wi buyuay a tademaw nu Oman (阿曼) malingatu paculitu Ingkuo (英國) amlalebu’, patideng satu Oman-I-Se-Lan-Ciw (阿曼伊斯蘭教). Sayaway nu 20 a seci, Oman (阿曼) ciwcenkuo misuayaw tu Ma-Se-Ke’-Te’ (馬斯喀特) amicumud. 1920 mihcan Ingkuo (英國) itini i Ma-Se-Ke’-Te’ (馬斯喀特) Oman (阿曼) nu sakakaay masasulit tu siputawe "Si-Pu-Tiao-Yue" (西卜條約), palu tatdenga tuni kasa cacay anipatideng, Oman (阿曼) hantu malatusa cacay u Ma-Se-Ke’-Te’-Su-Dan-Kuo (馬斯喀特蘇丹國) atu Oman-I-Se-Lan-Ciw (阿曼伊斯蘭教) a tatusa nu kanatal.

1932年泰穆爾即位蘇丹。1949年,因阿曼教長國境內發現石油,英國和馬斯喀特蘇丹同阿曼教長國再度陷入緊張。

1932 a mihcaan Tai-Mu-E (泰穆爾) mala sakakaay nu Su-Dan (蘇丹).1949 a mihcaan, u Oman (阿曼) makaadih tu simal itini i kanatal nuheni, Ing-Kuo (英國) atu Ma-Se-Ke’-Te’-Su-Dan (馬斯喀特蘇丹) satu milihida tu Oman (阿曼) malingatu waca amabiyalaw.

英國人為了在阿曼內地開採石油。也支持蘇丹賽義德,並在1954年末指揮阿曼軍隊攻入內地,占領了伊卜利和魯斯塔克,1955年12月15日攻占「教長國」的首都尼茲瓦。1957年7月加利布教長領導的反英起義失敗。1962年,英國和法國發表聲明,承認阿曼是獨立國家。

Ing-Kuo (英國) paayw tu Oman (阿曼) miteka mikutkut tu simal. Paayaw tu Su-dan (蘇丹) Say-I-Del (賽義德), itini i hedek nu 1954 a mihcaan patudu'an ni Oman (阿曼) ku hitay mialaw tu ilabuway a lala', nu I-Ka-Li' (伊卡利) atu Lu-Ke’-Se-Ke’ (魯斯塔克), 1955 a mihcaan saba tusa a bulad atu sabaw lima a demiad milealaw tu Ciwcenkuo (教長國) a suodu Ni-Ce-Waw (尼茲瓦). 1957 a mihcaan pitu a bulad ciwlipu (加利布) a sakakaay mililiday tu mibelingnay tu Ing-Kuo (英國) mademic. 1962 a mihcaan, Ing-Kuo (英國) atu Fa-Kuo (法國) pakangiha sa tu katuuday, patatenga Oman (阿曼) nan masacacayay tu kina kanatal sa.

1965年南部佐法爾省組織了「佐法爾人民陣線」,發動武裝起義。1967年蘇丹賽義德·本·泰穆爾統一全境,馬斯喀特蘇丹國改名馬斯喀特和阿曼蘇丹國。

1965 a mihcaan timulan nu Cuo-Fa-Er (佐法爾) a niyadu’, patideng tu Cuo-Fa-Er tuni kasaupu nu tademaw (佐法爾人民陣線), pakalawlaw tu sidikucay a hitay a malepacaw. 1967 a mihcaan Su-Dan-Sa’-E’-Del-Pen-Tai-Mu-E (蘇丹賽義德.本.泰穆爾) pulungen nida ku niyadu’, Ma-Se-Ke’-Te’-Su-Dan (馬斯喀特蘇丹) a kanatl misumad tu ngangan Ma-Se-Ke’-Te’ (馬斯喀特) atu Oman-Su-Dan-Kuo (阿曼蘇丹國).

「阿曼伊斯蘭教長國」支持者組成「阿曼解放軍」,以及「阿曼和波斯灣人民民主解放陣線」。1970年7月23日泰穆爾蘇丹被宮廷政變推翻,其獨生子29歲的合法繼承人卡布斯接管政權,同年8月9日宣布國名為阿曼蘇丹國。從此,阿曼發生巨大變化。1973年英軍撤出阿曼。

Oman-I-Se-Lan-Ciw-Cen-Kuo (阿曼伊斯蘭教長國) nu manamuhay a tademaw nu patideng numasa kaputay a Oman (阿曼) nu hitay, u Oman (阿曼) atu Puosewan (波斯灣) nu masakaputay a hitayan (阿曼和波斯灣人民民主解放陣線). 1970 a mihcaan pituay a bulad tusa a bataan tulu a demiad a Tai-Mu-E-Su-Dan (泰穆爾蘇丹) belinen nui labuay mikuli a tademaw, cacay kuni lecuhan nida tu tatamaan a wawa u tatamaan nida a wawa kumilaylayay nida ci Ka-Pu-Se (卡布斯) amikuwan, tunuyda a mihcan walu a bulad siwa a demiad pangiha cinida amisumad tu ngangan nu kanatal panganga sa u Oman-Su-Dan-Kuo (阿曼蘇丹國) han. namahida tabaki kuni kasumad nunikalepacaw. 1973 a mihcaan tadikud ku Ing-Kuo (英國) a hitay miales tu Oman (阿曼).

kamu (語言)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

阿曼蘇丹國的官方語言是阿拉伯語,通用英語。阿拉伯語屬於閃語系,由28個字母組成。阿曼各部落的方言各不相同,有些部落的方言受伊拉克土語影響,有些受波斯語和印地語影響。來自桑吉巴的阿曼僑民通用斯瓦希里語。北部沿海地區的商人、水手和大量來自南亞次大陸的外籍人也講烏爾都語。

Oman-Su-Dan-Kuo (阿曼蘇丹國) tada kamu nuheni sa u A-La-Puo (阿拉伯) a kamu, kakaduman ku aigeu. A-La-Puo (阿拉伯) a kamu nu malamlamay a sasakamuen, nu tusaay a pulu’ idaw ku walu asasulidan nu sulit nuni kasasuala a sasakamuen. Oman (阿曼) aniyaduay caay namin kaleca ku kamu nuheni,nuduma a niyadu’ han makinawul nu I-La-ke’ (伊拉克), idaw kunu Puo-Se (波斯) a kamu atu In-Di’ (印地) numa kinawulay a kamu nuheni. numakayniya i San-Ci-Pa (桑吉巴) a Oman (阿曼) nu tademaw kakaduman nu kamu nuheni sa u Se-Wal-Si-Li (斯瓦希里) a kamu. iamisay mililisay tu bayu a misiwbaya, nanumnanumanay a tademaw atu namakayniya i Na-Ya (南亞) ta’lu nutawan a niyadu'ay a tademaw musakamusa unu Wu-E’-Du (烏爾都) tu akamu.

kakidaan (地理)[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]

阿曼位於阿拉伯半島的東南角,北、東、南三面環海,瀕臨阿曼灣和阿拉伯海,海岸線長1600公里,領土面積為30.95萬平方公里,是阿拉伯半島上的第三大國家。西北與阿拉伯聯合大公國接界,西部與沙烏地阿拉伯為鄰,西南與葉門相連,北部有一部分領土被阿拉伯聯合酋長國分開,隔荷姆茲海峽與伊朗相望。

kitidaan nu Oman (阿曼) han idai A-La-Puo-Pan-Daw (阿拉伯半島) nu waliyan timulan nu kadu, amis, wali, timul bayubayuwan, mitepal tu Oman-wan (阿曼灣) atu A-La-Puo (阿拉伯) a bayu, 1600 hatida ku nikatanayu' nu lilis nu bayu, mahamin kuyu kakitidaan sa 30.95 wnapin fan kunli, nu saka tulu nu satabakiya nu A-La-Puo-Pan-Daw (阿拉伯半島) nu kanatal. Si-Pa (西北) atu A-La-Puo (阿拉伯) nika pulung nu kanatal a laad, nutipan hantu mababiyaw tu Sa-Wu-Di’-A-La-Puo (沙烏地阿拉伯), timulan atu nutipan malalidin atu Ya-Men (葉門), nu amisan idaw ku adidiay a lala maala nu A-La-Puo (阿拉伯) nu pulung nu tumuk a kanatal mababenis, silaad tu He’-Mu-Ce-bayu (荷姆茲海峽) atu I-Lang (伊朗) masasuayaw.

地扼波斯灣通往印度洋為熱帶沙漠氣候。北回歸線橫穿全國,5~10月為熱季,氣溫高達40℃以上;11~4月為涼季,氣溫約為10℃。年均降水量130毫米。

u Oman i tatungusay a kakitidaan nu Puo-Se-Wan (波斯灣) atayza i Ing-Du-Yang (印度洋), u sacaledesay nu likelikenan a demiad. Pa-Hua-Kui-Cin (北回歸線) mahamin ku kanatal, lima〜pulu’ a bulad u caledesay, u caledes hantu makaala tu 40 du kuni ka talakaw, sabaw cacay tu cacay a bulad katukuh tu sakatusa a mihcaan tu sepatay a bulad sapi’ ku demiad, u demiad hantu pulu’ a du. tu mihcaan nikahetik nu udad han 130 hawmi.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]